Make your own free website on Tripod.com
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                             BORÇLAR KANUNU                                     
                                                                                
    Kanun Numarası         : 818                                                
    Kabul Tarihi           : 22/4/1926                                          
    Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 29/4/1926 Sayı: 359                        
    Yayımlandığı Düstur    : Tertip: 3 Cilt: 7 Sayfa: 762                       
   
                             BİRİNCİ KISIM                                      
                             Umumi hükümler                                     
                              BİRİNCİ BAP                                       
                          Borçların teşekkülü                                   
                             BİRİNCİ FASIL                                      
                          Akitten doğan borçlar                                 
    (A) AKDİN İNİKADI                                                           
    I - İki tarafın muvafakati                                                  
    1 - Umumi şartlar                                                           

    Madde 1 - İki taraf karşılıklı ve birbirine uygun surette rızalarını beyan  
ettikleri takdirde, akit tamam olur.                                            
    Rızanın beyanı sarih olabileceği gibi zımni dahi olabilir.                  
                                                                                
    2 - İkinci derecedeki noktaların mesküt kalması:                            

    Madde 2 - İki taraf akdin esaslı noktalarında uyuşurlar ise ikinci derece-  
deki noktalar sükütla geçilmiş olsa bile akde münakit olmuş nazariyle bakılır.  
    İkinci derecedeki noktalar hakkında uyuşulamadığı takdirde hakim, işin mahi-
yetine bakarak onları tayin eyler.                                              
    Akitlerin şekillerine müteallik hükümler mahfuzdur.                         
                                                                                
    II- İcap ve kabul                                                           
    1 - Kabul için müddet tayini                                                

    Madde 3 - Kabul için bir müddet tayin ederek başka kimseye bir akdin yapıl- 
masını teklif eden kimse, bu müddetin hitamına kadar icabından dönemez. Bu müd- 
det bitmeden evvel kabul haberi kendisine yetişmezse, icap ile bağlı kalmaz.    
                                                                                
    2 - Kabul için müddet tayin olunmaksızın icap                               
    a)  Hazırlar beyninde                                                       

    Madde 4 - Kabul için bir müddet tayin olunmaksızın hazır olan bir şahsa     
karşı vakı olan icap derhal kabul olunmadığı takdirde, anı yapan bağlı kalmaz.  
    İki taraf yahut vekillerinin bizzat telefon ile yaptıkları akitlere hazır-  
lar arasında icra olunmuş nazariyle bakılır.                                    
                                                                                
    b) Gaipler arasında:                                                        

    Madde 5 - Hazır olmıyan bir şahsa karşı müddet tayin olunmaksızın dermeyan  
olunan icap, zamanında ve muntazam surette irsal olunmuş bir cevabın vusulüne   
intizar edebileceği dakikaya kadar, onu yapan hakkında lüzum ifade eder.        
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Bu kimsenin icabını zamanında vasıl olmuş addetmeğe hakkı vardır.           
    Vaktinde gönderilen kabul haberi icabı yapana geç varır ve o kimse onunla   
mülzem olmamak iddiasında bulunursa keyfiyeti derhal kabul edene bildirmeğe     
mecburdur.                                                                      
                                                                                
    3 - Zımni kabul:                                                            

    Madde 6 - İcabı dermeyan eden kimse gerek işin hususi mahiyetinden gerek    
hal ve mevkiin icabından naşi sarih bir kabule intizar mecburiyetinde olmadığı  
takdirde, eğer icap münasip bir müddet içinde reddolunmamış ise, akde münakit   
olmuş nazariyle bakılır.                                                        
                                                                                
    4 - İltizamsız icap ve aleni icap :                                         

    Madde 7 - İcabı dermeyan eden kimse bu baptaki hakları mahfuz olduğunu sara-
haten beyan eder yahut akdi iltizam etmemek niyetinde olduğu gerek halin mukte- 
zasından gerek işin hususi mahiyetinden istidlal olunursa, icap lüzum ifade     
etmez.                                                                          
    Tarife ve cari fiyat irsali icap teşkil etmez.                              
    Semenini göstererek emtia teşhiri, kaideten icap addolunur.                 
                                                                                
    5 - İlan suretiyle vuku bulan vaitler:                                      

    Madde 8 - Bir iş veya bir şey mukabilinde ilan suretiyle bir bedel vadeden  
kimse, vadine tevfikan o bedeli vermeğe mecburdur.                              
    O iş veya o şey husule gelmeksizin o kimse vadinden nükül ederse vadettiği  
bedeli tecavüz etmemek üzere diğerinin hüsnü niyetle yaptığı masrafı ödemeğe    
mecburdur. Fakat umulan muvaffakiyetin elde edilemiyeceğini vaadi yapan kimse   
ispat ettiği surette, bu mecburiyete mahal kalmaz.                              
                                                                                
    6 - İcap ve kabulün geri alınması :                                         

    Madde 9 - İcabın geri alındığı haberi icabın vusulünden evvel yahut aynı    
zamanda mürselünileyhe vasıl olur yahut icaptan sonra vasıl olmakla beraber     
mürselünileyhe icaba muttali olmazdan evvel kendisine tebliğ olunursa, icap     
keenlemyekün addolunur.                                                         
    Bu kaide kabulün geri alınmasına da tatbik edilir.                          
                                                                                
    III - Gaipler arasında vukubulan bir akdin hangi zamana istinat ettiği :    

    Madde 10 - Gaipler arasında icra olunan akitler, kabul haberi irsal olundu- 
ğu anda hüküm ifade ederler.                                                    
    Eğer sarih bir kabule ihtiyaç bulunmazsa akdin hükmü, icabın vusulü anından 
itibaren cereyana başlar.                                                       
                                                                                
    (B) AKİTLERİN ŞEKLİ                                                         
    I - Umumi kaide ve emrolunan şekillerin şumulü                              

    Madde 11 - Akdin sıhhati, kanunda sarahat olmadıkça hiç bir şekle tabi      
değildir.                                                                       
    Kanunun emrettiği şeklin şumul ve tesiri derecesi hakkında başkaca bir hü-  
küm tayin olunmamış ise akit, bu şekle riayet olunmadıkça sahih olmaz.          
                                                                                
    II - Tahriri şekil                                                          
    1 - Kanunen muayyen şekil                                                   
    a)  Şumulü                                                                  

    Madde 12 - Kanunen tahriri olması lazım olan bir akdin tadili dahi tahriri  
olmak lazımdır. Şu kadar ki bu akdi nakız ve tadil etmiyen mütemmim ve fer'i    
şartlar bu hükümden müstesnadır.                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    b) Rükünleri                                                                

    Madde 13 - Tahriri olması icabeden akitlerde, borç deruhte edenlerin imza-  
ları bulunmak lazımdır.                                                         
    Hilafı kanunda yazılı olmadıkça imzalı bir mektup veya asli borcu üzerine   
alanlar tarafından imza edilmiş olan telgrafname tahriri şekil makamına kaim    
olur.                                                                           
                                                                                
    c) İmza                                                                     

    Madde 14 - İmza, üzerine borç alan kimsenin el yazısı olmak lazımdır.       
    Bir alet vasıtasiyle vazolunan imza, ancak örf ve adetçe kabul olunan hal-  
lerde ve hususiyle çok miktarda tedavüle çıkarılan kıymetli evrakın imzası la-  
zım geldiği takdirde, kafi addolunur.                                           
    Amaların imzaları usulen tasdik olunmadıkça yahut imza ettikleri zaman      
muamelenin metnine vakıf oldukları sabit olmadıkça, onları ilzam etmez.         
                                                                                
    d) İmza makamına kaim olacak işaretler                                      

    Madde 15 - İmza vaz'ına muktedir olmıyan bir şahıs, imza yerine usulen tas- 
dik olunmuş ve el ile yapılmış bir alamet vazetmeğe yahut resmi bir şahadetname 
kullanmağa mezundur. Kambiyo poliçesine müteallik hükümler mahfuzdur.           
                                                                                
    2 - Akitte mahfuz kalan şekil                                               

    Madde 16 - İki taraf kanunen hususi bir şekle tabi olmıyan bir akdin hususi 
bir şekilde yapılmasını kararlaştırmışlar ise, akit takarrür eden şekilde yapıl-
madıkça iki taraf bununla ilzam olunamaz.                                       
    İki taraf muayyen bir surette keyfiyeti izah etmiyerek tahriri şekilden bah-
setmiş oldukları takdirde, kanun bu şekle riayet olunmasını emrediyorsa, iki ta-
rafın ona riayet etmesi lazımdır.                                               
                                                                                
    (C) BORCUN SEBEBİ                                                           

    Madde 17 - Borcun sebebini ihtiva etmemiş olsa bile borç ikrarı muteberdir. 
                                                                                
    (D) AKİTLERİN TEFSİRİ MUVAZAA                                               

    Madde 18 - Bir akdin şekil ve şartlarını tayininde, iki tarafın gerek seh-  
ven gerek akitteki hakiki maksatlarını gizlemek için kullandıkları tabirlere    
ve isimlere bakılmıyarak, onların hakiki ve müşterek maksatlarını aramak lazım- 
dır.                                                                            
    Tahriri borç ikrarına istinat ile alacaklı sıfatını iktisabeden başkasına   
karşı, borçlu tarafından muvazaa iddiası dermeyan olunamaz.                     
                                                                                
    (H) AKDİN MEVZUU                                                            
    I - Erkanı                                                                  

    Madde 19 - Bir akdin mevzuu, kanunun gösterdiği hudut dairesinde, serbest-  
çe tayin olunabilir.                                                            
    Kanunun kat'i surette emreylediği hukuki kaidelere veya kanuna muhalefet;   
ahlaka (adaba) veya umumi intizama yahut şahsi hükümlere müteallik haklara mu-  
gayir bulunmadıkça, iki tarafın yaptıkları mukaveleler muteberdir.              
                                                                                
    II - Butlan                                                                 

    Madde 20 - Bir akdin mevzuu gayri mümkün veya gayri muhik yahut ahlaka      
(adaba) mugayir olursa o akit batıldır.                                         
    Akdin muhtevi olduğu şartlardan bir kısmının butlanı akdi iptal etmeyip     
yalnız şart, lağvolur. Fakat bunlar olmaksızın akdin yapılmıyacağı meczum bulun-
duğu takdirde, akitler tamamiyle batıl addolunur.                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    III - Gabin:                                                                

    Madde 21 - Bir akitte ivazlar arasında açık bir nispetsizlik bulunduğu tak- 
dirde, eğer mutazarrırın müzayaka halinde bulunmasından veya hiffetinden yahut  
tecrübesizliğinden istifade suretiyle vukua getirilmiş ise, mutazarrır bir sene 
zarfında akdi feshettiğini beyan ederek verdiği şeyi geri alabilir.             
    Bu müddet, akdin inikadından itibaren cereyan eder.                         
                                                                                
    IV - Akit yapmak vadı                                                       

    Madde 22 -Bir akdin ilerde inşa edilmesine dair yapılan mukavele muteberdir.
    Kanun iki tarafın menfaatleri için bu akdin sıhhatini bir nevi şekle riayet 
etmeğe tabi kıldığı takdirde, bu şekil o akdin yapılması taahhüdüne de tatbik   
olunur.                                                                         
    (V) RIZADAKİ FESAT                                                          
    I - Hata:                                                                   
    1 - Hatanın hükümleri                                                       

    Madde 23 - Akit yapılırken esaslı bir hataya duçar olan taraf, o akit ile   
ilzam olunamaz.                                                                 
                                                                                
    2 - Hata halleri:                                                           

    Madde 24 - Esaslı hatalar, hulasatan şunlardır:                             
    1 - Hata ettiğini iddia eden tarafın bir akit hakkında rizasını beyan eder- 
ken başka bir akit kastetmiş olması.                                            
    2 - Hata ettiğini iddia eden tarafın akitte makudun aleyhi teşkil eden şey- 
den gayri bir şey kastetmiş yahut üzerine borç alırken başlıca nazara aldığı    
şahıs ta yanılmış olması.                                                       
    3 - Hata ettiğini iddia eden tarafın taahhüt ettiği ıvazın kasdettiği şeyden
ehemmiyetli surette çok ve mukabil ıvazın ehemmiyetli surette az olması.        
    4 - Hata ettiğini iddia eden tarafça akdin lüzumlu vasıflarından olarak     
nazara alınmasına ticari doğruluğun müsait olduğu şeylerde hata edilmiş olması. 
    Akdin yalnız saiklerine taalluk eden hata, esaslı değildir.                 
    Adi hesap yanlışlığı, akdin sıhhatini ihlal etmez. Bunlar tashih olunmakla  
iktifa olunur.                                                                  
                                                                                
    3 - Hüsnüniyet kaidelerine muhalif hareket davası                           

    Madde 25 - Hataya düçar olan taraf, hüsnüniyet kaidelerine muhalif bir      
surette ona istinat edemez.                                                     
    Bilhassa yapmağı kastettiği akdi diğer taraf icraya hazır olduğunu beyan    
ettiği takdirde, bu akit onun hakkında lüzum ifade eder.                        
                                                                                
    4 - İhmal yüzÜnden hata                                                     

    Madde 26 - Akdin hükmünden kurtulmak için hata ettiğini iddia eden taraf,   
eğer hata kendi kusurundan ileri gelmiş ise, mukavelenin bu suretle feshinden   
mütevellit zararı tazmine mecburdur. Fakat diğer taraf hataya vakıf olmuş veya  
vakıf olması muktazi bulunmuş olduğu takdirde, tazminat lazım gelmez.           
    Eğer hakkaniyet icabederse hakim, mutazarrır olan tarafın lehinde daha fazla
tazminat hükmedebilir.                                                          
                                                                                
    5 - Bir vasıtanın hatası                                                    

    Madde 27 - İki taraftan birinin rızası bir muhbir veya tercüman gibi diğer  
bir vasıta tarafından yalnış olarak naklolunduğu takdirde, hata hakkındaki      
hükümlere göre muamele olunur.                                                  
                                                                                
    II - Hile                                                                   

    Madde 28 - Diğer tarafın hilesiyle akit icrasına mecbur olan tarafın hatası 
esaslı olmasa bile, o akit ile ilzam olunmaz.                                   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Üçüncü bir şahsın hilsine düçar olan tarafın yaptığı akit lüzum ifade eder. 
Şu kadar ki diğer taraf bu hileye vakıf bulunur veya vakıf olması lazımgelirse, 
o akit lazım olmaz.                                                             
                                                                                
    III - İkrah                                                                 
    1 - Akdin inkizası                                                          

    Madde 29 - Eğer iki taraftan biri diğer tarafın yahut üçüncü bir şahsın ik- 
rahiyle bir akit yapmış olursa, kendi hakkında lüzum ifade etmez.               
    İkrah, üçüncü bir şahsın fiili olup ta diğer taraf ona vakıf olmamış yahut  
vakıf olması lazım bulunmamış olduğu takdirde bu ikraha düçar olan taraf, akdi  
fesh ederse, hakkaniyet iktiza ettiği halde diğer tarafa tazminat vermeğe       
mecburdur.                                                                      
                                                                                
    3 - İkrahın şartları                                                        

    Madde 30 - İkrah olunan taraf, hal ve mevkiine nazaran kendisinin yahut     
yakın akrabasından birinin hayat veya şahıs veya namus yahut malları ağır ve    
derhal vukubulacak bir tehlikeye maruz olduğuna kanaat getirdiği takdirde ikrah,
muteber addolunur.                                                              
    Bir hakkın veya kanuni salahiyetin isteneceği ve kullanılacağı tehdidi ile  
müzayakaya düçar olan kimsenin yaptığı akit, tehdit eden için fahiş menfaatler  
temin etmiyorsa; bu tehdit, ikrahı muteber addolunmaz. Fakat fahiş menfaatler   
istihsali için tehdit olunan tarafın müzayaka halinde bulunmasından istifade    
olunmuş olursa bu korku nazara alınır.                                          
                                                                                
    IV - Akde icazet ile rızanın fesadı bertaraf edilmesi                       

    Madde 31 - Hata veya hile ile haleldar olan yahut ikrah ile yapılan akit    
ile mülzem olmayan taraf bu akdi ifa etmemek hakkındaki kararını diğer tarafa   
beyan yahut verdiği şeyi istirdat etmeksizin bir seneyi geçirir ise, akde ica-  
zet verilmiş nazariyle bakılır. Bu mehil, hata veya hilenin anlaşıldığı veya    
korkunun zail olduğu tarihten itibaren cereyan eder.                            
    Hile ile haleldar olmuş yahut ikrah ile yapılmış olan bir akde icazet,      
zarar ve ziyan talebinden feragati istilzam etmez.                              
                                                                                
    (Z)  TEMSİL                                                                 
    I - Salahiyete müstenit temsil                                              
    1 - Umumiyet itibariyle                                                     
    a)  Temsilin hükümleri                                                      

    Madde 32 - Salahiyettar bir mümessil tarafından diğer bir kimse namına ya-  
pılan akdin alacak ve borçları, o kimseye intikal eder.                         
    Akdi yapar iken mümessil, sıfatını bildirmediği takdirde akdin alacak ve    
borçları kendisine ait olur. Şukadar ki kendisiyle akdi yapan kimse, bir temsil 
münasebeti mevcut olduğunu halden istidlal eder yahut bunlardan biri veya diğeri
ile akit icrası kendisince farksız bulunur ise akdin hakları temsil olunan kim- 
seye ait olur.                                                                  
    Sair hallerde alacağın temliki yahut borcun nakli hakkında mevzu usule tev- 
fikan muamele icrası lazımgelir.                                                
                                                                                
    b) Salahiyetin derecesi                                                     

    Madde 33 - Başkası namına temsil hukuku ammeden münbais ise mümessilin      
salahiyetinin derecesi bu baptaki kanuni hükümler ile taayyün eder. Temsil hu-  
kuki bir tasarruftan tevellüt etmiş ise salahiyetin derecesi o tasarruf ile     
taayyün eyler.                                                                  
    Şukadarki mümessilin salahiyetinin derecesi üçüncü şahsa beyan ve tebliğ    
edilmiş ise ancak bu beyana itibar olunur.                                      
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    2 - Hukuki muameleden neşet eden salahiyet                                  
    A)  Salahiyetin tahdidi ve refi                                             

    Madde 34 - Temsil olunan kimse, hukuki bir tasarruftan tevellüt eden tem-   
sil salahiyetini her zaman tahdit veya ref edebilir. Bundan dolayı mümessilin,  
bir hizmet veya şirket veya vekalet akdi gibi sebeplere istinat ederek dava     
ikamesi hakkına halel gelmez.                                                   
    Temsil olunan kimsenin bu hakkından evvelce feragat etmesi hükümsüzdür.     
    Temsil olunan kimse gerek sarahaten gerek delaleten verdiği salahiyeti diğer
kimselere bildirdiği halde bu salahiyeti tamamen veya kısmen ref ettiğini bil-  
dirmemiş olursa salahiyetin bu suretle ref'ini üçüncü şahıslara  karşı derme-   
yan edemez.                                                                     
                                                                                
    B) Ölüm ve ehliyetsizliğin ve sairenin hükümleri                            

    Madde 35 - Hilafı iki tarafça kararlaştırılmış yahut maslahatın mahiyetinden
istidlal olunmuş olmadıkça hukuki bir muameleden mütevellit temsil salahiyeti   
mümessilin yahut temsil edilenin vefatı veya gaiplik hükmünün ilanı veya medeni 
hakların kullanılması salahiyetinin izaası yahut ikisinden birinin yahut her    
ikisinin iflas ilan etmesiyle, nihayet bulur.                                   
    Bir hükmi şahsın mevcudiyeti hitam bulduğu yahut bir şirket fesh olunduğu   
takdirde de hüküm yine böyledir.                                                
    İki tarafın birbirine karşı haiz oldukları şahsi haklar mahfuz kalır.       
                                                                                
    C) Salahiyeti havi olan senedin iadesi                                      

    Madde 36 - Salahiyeti natık vesikayı haiz olan mümessil, vazifesi hitam bul-
duğu takdirde, onu temsil edilene iade yahut mahkemeye tevdi etmeğe mecburdur.  
    Eğer temsil edilen yahut halefleri, mümessili bu hususa icbar etmekte       
tekasül ederlerse, bundan dolayı hüsnüniyet ile hareket eden üçüncü şahısların  
düçar olacakları zararı tazmin etmeğe mecbur olurlar.                           
                                                                                
    D) Salahiyetin hangi zamandan itibaren nihayet bulacağı                     

    Madde 37 - Mümessil kendi salahiyetinin hitam bulduğuna vakıf olmadığı      
müddetçe, temsil edilen yahut halefleri, bu salahiyet henüz baki imiş gibi      
onun muamelesi ile alacaklı veya borçlu olurlar.                                
    Üçüncü şahısların, salahiyetin nihayet bulduğuna vakıf oldukları suretler   
müstesnadır.                                                                    
                                                                                
    II - Salahiyetin fıkdanı                                                    
    1 - İcazet                                                                  

    Madde 38 - Bir kimse salahiyeti olmadığı halde diğer bir şahıs namına bir   
akit yaptığı takdirde, bu şahıs bu akde icazet vermedikçe alacaklı veya borçlu  
olmaz. Diğer tarafın, temsil edilenin münasip bir müddet içinde o akde icazet   
verip vermiyeceğini beyan etmesini talebe hakkı vardır. Bu müddet zarfında      
icazet verilmediği halde, o kimse mülzem olmaz.                                 
                                                                                
    2 - İcazetin bulunmaması                                                    

    Madde 39 - Eğer icazetten sarahaten veya zımnen imtina olunursa, akdin sahih
olmamasından tahaddüs eden zararın tazmini zımnında, mümessil sıfatını takınan  
kimse aleyhinde dava ikame olunur. Fakat bu kimse diğer tarafın salahiyeti      
bulunmadığına vakıf olduğu veya vakıf olması lazımgeldiğini ispat ettiği takdir-
de, davaya mahal yoktur. Mümessilin taksiri vukuunda hakkaniyet iktiza ettiği   
halde hakim, onu daha fazla zarar ve ziyan itasına mahküm eder.                 
    Haksız mal iktisabı esasına binaen dava ikamesi hakkı, bu hallerin kaffesin-
de bakidir.                                                                     
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    III- Mahfuz hükümler                                                        

    Madde 40 - Şirket mümessil ve memurlarının ve tüccar vekillerinin           
salahiyetleri hakkında hükümler mahfuzdur.                                      
                                                                                
                             İKİNCİ FASIL                                       
                  Haksız muamelelerden doğan borçlar                            
                                                                                
    (A) UMUMİ KAİDELER                                                          
    I - Mesuliyet şeraiti                                                       

    Madde 41 - Gerek kasten gerek ihmal ve teseyyüp yahut tedbirsizlik ile hak- 
sız bir surette diğer kimseye bir zarar ika eden şahıs, o zararın tazminine mec-
burdur.                                                                         
    Ahlaka mugayir bir fiil ile başka bir kimsenin zarara uğramasına bilerek    
sebebiyet veren şahıs, kezalik o zararı tazmine mecburdur.                      
                                                                                
    II - Zararın tayini                                                         

    Madde 42 - Zararı ispat etmek müddeiye düşer, zararın hakiki miktarını ispat
etmek mümkün olmadığı takdirde hakim, halin mutat cereyanını ve mutazarrır olan 
tarafın yaptığı tedbirleri nazara alarak onu adalete tevfikan tayin eder.       
                                                                                
    III- Tazminat miktarının tayini                                             

    Madde 43 - Hakim, hal ve mevkiin icabına ve hatanın ağırlığına göre tazmi-  
natın suretini ve şumulünün derecesini tayin eyler.                             
    Zarar ve ziyan irad şeklinde tayin olunduğu takdirde borçludan icabeden te- 
minat alınır.                                                                   
                                                                                
    IV - Tazminatın tenkisi                                                     

    Madde 44 - Mutazarrır olan taraf zarara razı olduğu yahut kendisinin fiili  
zararın ihdasına veya zararın tezayüdüne yardım ettiği ve zararı yapan şahsın   
hal ve mevkiini ağırlaştırdığı takdirde hakim, zarar ve ziyan miktarını tenkis  
yahut zarar ve ziyan hükmünden sarfınazar edebilir.                             
    Eğer zarar kasden veya ağır bir ihmal veya tedbirsizlikle yapılmamış olduğu 
ve tazmini de borçluyu müzayakaya maruz bıraktığı takdirde hakim, hakkaniyete   
tevfikan zarar ve ziyanı tenkis edebilir.                                       
                                                                                
    V - Hususi haller                                                           
    1 - Adam ölmesi ve cismanizarar                                             
    A)  Ölüm takdirinde zarar ve ziyan                                          

    Madde 45 - Bir adam öldüğü takdirde zarar ve ziyan, bilhassa defin masraf-  
larını da ihtiva eder. Ölüm, derhal vukubulmamış ise zarar ve ziyan tedavi mas- 
raflarını ve çalışmağa muktedir olamamaktan mütevellit zararı ihtiva eder.      
    Ölüm neticesi olarak diğer kimseler müteveffanın yardımından mahrum kaldık- 
ları takdirde, onların bu zararınıda tazmin etmek lazımgelir.                   
                                                                                
    B) Cismani zarar halinde lazımgelen zarar ve ziyan                          

    Madde 46 - Cismani bir zarara düçar olan kimse külliyen veya kısmen çalışma-
ğa muktedir olamamasından ve ileride iktisaden maruz kalacağı mahrumiyetten te- 
vellüt eden zarar ve ziyanını ve bütün masraflarını isteyebilir.                
    Eğer hükmün suduru esnasında, kafi derecede kanaat ile cismani zararın neti-
celerini tayin etmek mümkün değil ise; hükmün tefhimi tarihinden itibaren iki   
sene zarfında hakimin, tetkik salahiyetini muhafaza etmeğe hakkı vardır.        
                                                                                
KANUNLAR, HAZİRAN 1988 (EK - 2)                                                 
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    C) Manevi tazminat                                                          

    Madde 47 - Hakim, hususi halleri nazara alarak cismani zarara düçar olan    
kimseye yahut adam öldüğü takdirde ölünün ailesine manevi zarar namiyle adalete 
muvafık tazminat verilmesine karar verebilir.                                   
                                                                                
    2 - Haksız rekabet                                                          

    Madde 48 - Yanlış ilanlar yahut hüsnüniyet kaidelerine mugayir sair hareket-
ler ile müşterileri tenakus eden yahut bunları gaip etmek korkusuna maruz olan  
kimse bu fiillere hitam verilmesi için faili aleyhinde dava ikame ve failin     
hatası vukuunda sebebiyet verdiği zararın tazminini talep edebilir.             
    (Ek: 29/6/1956 - 6763/41 md.) Ticari işlere ait olan haksız rekabet hakkında
Ticaret Kanunu hükümleri mahfuzdur.                                             
                                                                                
    3 - Şahsi menfaatlerin haleldar olması                                      

    Madde 49 - (Değişik: 4/5/1988 - 3444/8. md.)                                
    Şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişi, uğradığı ma-
nevi zarara karşılık manevi tazminat namıyla bir miktar para ödenmesini dava    
edebilir.                                                                       
    Hakim, manevi tazminatın miktarını tayin ederken, tarafların sıfatını, işgal
ettikleri makamı ve diğer sosyal ve ekonomik durumlarını da dikkate alır.       
    Hakim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir tazmin sureti ikame veya    
ilave edebileceği gibi tecavüzü kınayan bir karar vermekle yetinebilir ve bu    
kararın basın yolu ile ilanına da hükmedebilir.                                 
                                                                                
    VI - Müteselsil mesuliyet                                                   
    1 - Haksız fiil halinde                                                     

    Madde 50 - Birden ziyade kimseler birlikte bir zarar ika ettikleri takdirde 
müşevvik ile asıl fail ve fer'an methali olanlar, tefrik edilmeksizin mütesel-  
silen mesul olurlar. Hakim, bunların birbiri aleyhinde rücu hakları olup olma-  
dığını takdir ve icabında bu rücuun şumulünün derecesini tayin eyler.           
    Yataklık eden kimse, vakı olan kardan hisse almadıkça yahut iştirakiyle bir 
zarara sebebiyet vermedikçe mesul olmaz.                                        
                                                                                
    2 - Muhtelif sebeplerin içtimaı halinde                                     

    Madde 51 - Müteaddit kimseler muhtelif sebeplere (haksız muamele, akit,     
kanun) binaen mesul oldukları takdirde haklarında, birlikte bir zarar vukuuna   
sebebiyet veren kimseler hakkındaki hükümlere göre muamele olunur.              
    Kaideten haksız bir fiili ile zarara sebebiyet vermiş olan kimse en evvel,  
tarafından hata vaki olmamış ve üzerine borç alınmamış olduğu halde kanunen     
mesul olan kimse en sonra, zaman ile mükellef olur.                             
                                                                                
    VII -Meşru müdafaa, ıztırar ve kendi hakkını vikaye için kuvvet kullanılması

    Madde 52 - Meşru müdafaa halinde mütecavizin şahsına veya mallarına yapılan 
zarardan dolayı tazminat lazım gelmez.                                          
    Kendisini veya diğerini zarardan yahut derhal vukubulacak bir tehlikeden    
vikaye için başkasının mallarına halel iras eden kimsenin borçlu olduğu tazminat
miktarını hakim, hakkaniyete tevfikan tayin eder.                               
    Kendi hakkını vikaye için cebri kuvvete müracaat eden kimse hal ve mevkia   
nazaran zamanında hükümetin müdahalesi temin edilemediği yahut hakkının ziyaa   
uğramasını yahut hakkının kullanılması hususunun pek çok müşkül olmasını meni   
için başka vasıtalar mevcut olmadığı takdirde, bir güna tazminat itasiyle       
mükellef olmaz.                                                                 
    VIII - Ceza hukuku ile medeni hukuk arasında münasebet                      

    Madde 53 -Hakim, kusur olup olmadığına yahut haksız fiilin faili temyiz kud-
retini haiz bulunup bulunmadığına karar vermek için ceza hukukunun mesuliyete   
dair ahkamiyle bağlı olmadığı gibi,ceza mahkemesinde verilen beraet karariyle de
                                                                                
                                                                                
                                                                                
mukayyet değildir. Bundan başka ceza mahkemesi kararı, kusurun takdiri ve zara- 
rın miktarını tayin hususunda dahi hukuk hakimini takyit etmez.                 
                                                                                
    (B) TEMYİZ KUDRETİNİ HAİZ 0LMAYANLARIN MESULİYETİ                           

    Madde 54 - Hakkaniyet iktiza ediyorsa hakim, temyiz kudretini haiz olmayan  
kimseyi ika ettiği zararın tamamen yahut kısmen tazminine mahküm eder.          
    Temyiz kudretini muvakkaten ızaa eden kimse, bu halde iken yapmış olduğu    
zararı tazmine mecburdur. Şukadar ki kendi kusuru olmaksızın ika edilmiş oldu-  
ğunu ispat eder ise mesul olmaz.                                                
                                                                                
    (C) İSTİHDAM EDENLERİN MESULİYETİ                                           

    Madde 55 - Başkalarını istihdam eden kimse, maiyetinde istihdam ettiği kim- 
selerin ve amelesinin hizmetlerini ifa ettikleri esnada yaptıkları zarardan     
mesuldür. Şukadar ki böyle bir zararın vukubulmaması için hal ve maslahatın     
icabettiği bütün dikkat ve itinada bulunduğunu yahut dikkat ve itinada bulunmuş 
olsabile zararın vukuuna mani olamıyacağını ispat ederse mesul olmaz.           
    İstihdam eden kimsenin, zamin olduğu şey ile zararı ika eden şahsa karşı    
rücu hakkı vardır.                                                              
                                                                                
     (D) HAYVANLAR TARAFINDAN YAPILAN ZARARDAN MESULİYET                        
     I - Zarar ve ziyan                                                         

     Madde 56 - Bir hayvan tarafından yapılan zararı o hayvan kimin idaresinde  
ise o kimse hal ve maslahatın icabettiği bütün dikkat ve itinayı yaptığını yahut
bu dikkat ve itinada bulunmuş olsa bile zararın vukuuna mani olamıyacağını ispat
etmedikçe tazmine mecburdur.                                                    
    Bu surette eğer hayvan diğer bir şahıs yahut diğer bir şahsa ait olan hayvan
tarafından ürkütülmüş olur ise bu kimse onlara rücu edebilir.                   
                                                                                
    II- Hayvan üzerinde hapis hakkı                                             

    Madde 57 - Bir kimsenin hayvanı diğerinin gayri menkulü üzerinde bir zarar  
yaptığı takdirde gayrimenkulün zilyedi o hayvanı zabt ve kendisine ita          
olunabilecek tazminat mukabilinde teminat olmak üzere yedinde hapsetmeğe hakkı  
vardır. Eğer hal ve maslahat icabederse, gayrimenkul zilyedi o hayvanı öldürebi-
lir. Şukadar ki gayrimenkulün zilyedi heman keyfiyetten hayvanların sahibini    
haberdar etmeğe ve eğer onu bilmiyorsa kendisini bulmak için lazımgelen tedbir- 
leri ittihaz eylemeğe mecburdur.                                                
                                                                                
    (H) BİNA VE DİĞER ŞEYLERDE MESULİYET                                        
    I - Zarar ve ziyan                                                          

    Madde 58 - Bir bina veya imal olunan herhangi bir şeyin maliki, o şeyin fena
yapılmasından yahut muhafazadaki kusurundan dolayı mesul olur.                  
    Bu cihetten dolayı kendisine karşı mesul olan şahıslar aleyhindeki rücu hak-
kı mahfuzdur.                                                                   
                                                                                
    II- Tedbirler:                                                              

    Madde 59 - Bir binadan yahut diğer bir şahsın imal ettiği şeylerden dolayı  
zuhura gelecek bir zarara maruz olan kimsenin, tehlikeyi bertaraf etmek için,   
lazımgelen tedbirlere tevessül etmesini malikten talep etmeğe hakkı vardır.     
    Şahısların ve malların vikayesine dair olan zabıta nizamları bakidir.       
                                                                                
    (V) MÜRURU ZAMAN                                                            

    Madde 60 - Zarar ve ziyan yahut manevi zarar namiyle nakdi bir meblağ te-   
diyesine müteallik dava, mutazarrır olan tarafın zarara ve failine ittılaı      
tarihinden itibaren bir sene ve her halde zararı müstelzim fiilin vukuundan     
itibaren on sene mürurundan sonra istima olunmaz.                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Şukadar ki zarar ve ziyan davası, ceza kanunları mucibince müddeti daha     
uzun müruru zamana tabi cezayı müstelzim bir fiilden neşet etmiş olursa şahsi   
davaya da o müruru zaman tatbik olunur.                                         
    Eğer haksız bir fiil, mutazarrır olan taraf aleyhinde bir alacak tevlit     
etmiş olursa, mutazarrır kendisinin tazminat talebi müruru zaman ile sakıt olsa 
bile o alacağı vermekten imtina edebilir.                                       
                                                                                
                             ÜÇÜNCÜ FASIL                                       
          Haksız bir fiil ile mal iktisabından doğan borçlar                    
                                                                                
     (A) ŞARTLAR                                                                
     I - Umumiyet itibariyle                                                    

     Madde 61 - Haklı bir sebep olmaksızın aharın zararına mal iktisabeden kim- 
se, onu iadeye mecburdur. Hususiyle muteber olmayan veya tahakkuk etmemiş bulu- 
nan bir sebebe yahut vücudu nihayet bulmuş olan bir sebebe müsteniden ahzolunan 
şeyin, iadesi lazımdır.                                                         
                                                                                
    II - Borç olmayan şeyin tediyesi                                            

    Madde 62 - Borçlu olmadığı şeyi ihtiyariyle veren kimse hataen kendisini    
borçlu zan ederek verdiğini ispat etmedikçe onu istirdat edemez. Müruru zamana  
uğramış olan bir borcu eda yahut ahlaki bir vazifeyi ifa için verilen şey, geri 
alınamaz.                                                                       
                                                                                
    (B) İADENİN ŞUMULÜ                                                          
    I - Müddeaaleyhin borcu                                                     

    Madde 63 - Haksız olarak bir şeyi istifa eden kimse, onun istirdadı zamanın-
da elinden çıkmış olduğunu ispat ettiği miktar nisbetinde red ve iade ile mükel-
lef değildir.                                                                   
    Şukadar ki kabız, o şeyi suiniyet ile elden çıkarmış yahut onu elden çıkarır
iken bilahare red ve iadeye mecbur olacağına vakif bulunmuş olursa red ve iadeye
mecburdur.                                                                      
                                                                                
    II - Masraftan mütevellit haklar                                            

    Madde 64 - Müddeaaleyhin, yaptığı zaruri yahut faideli masrafları istirdada 
salahiyeti vardır. Müddeaaleyh, o şeyi kabzettiği zaman suiniyet ile hareket    
etmiş ise yaptığı faideli masraflardan iade zamanında halen mevcut olan fazlalık
nisbetindeki miktarı kendisine tediye olunur. Diğer masraflardan dolayı         
müddeaaleyhin, bir güna tazminat talebine hakkı yoktur. Fakat iadeden evvel     
kabzolunan şey ile birleştirilmiş olan ziyadeyi, o şeye zarar vermeksizin tefrik
kabil olduğu ve müddeide masrafların bedelini teklif etmediği takdirde ilave    
olunan ziyadeyi ref edebilir.                                                   
                                                                                
    (C) İSTİRDADIN CAİZ OLMAMASI                                                

    Madde 65 - Haksız yahut ahlaka (adaba) mugayir bir maksat istihsali için    
verilen bir şeyi istirdada mahal yoktur.                                        
                                                                                
    (D) MÜRURU ZAMAN                                                            

    Madde 66 - Haksız surette mal iktisabından dolayı ikame olunacak dava,      
mutazarrır olan tarafın verdiğini istirdada hakkı olduğuna ıttılaı tarihinden   
itibaren bir sene müruriyle ve her halde bu hakkın doğduğu tarihten itibaren on 
senenin müruriyle sakıt olur. Eğer mal iktisabı mutazarrır olan taraf aleyhinde 
bir borç teşkilinden ibaret ise, mutazarrırın hakkı müruru zaman ile sakıt olmuş
olsa bile, bu borcu ifa etmez.                                                  
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                    İKİNCİ BAP                                  
                                  Borçların hükmü                               
                                                                                
                                   BİRİNCİ FASIL                                
                                  Borçların ifası                               
                                                                                
    (A) UMUMİ ESASLAR                                                           
    I - Bizzat borçlu tarafından ifa                                            

    Madde 67 - Borcun, bizzat borçlu tarafından ifa edilmesinde alacaklının men-
faati bulunmadıkça; borçlu, borcunu şahsen ifaya mecbur değildir.               
                                                                                
    II- İfanın mevzuu                                                           
    1 - Kısmen tediye                                                           

    Madde 68 - Borcun miktarı muayyen ve tamamı muaccel olduğu takdirde alacaklı
kısmen vukubulan tediyeyi reddedebilir. Alacaklı kısmen tediyeyi kabul ederse   
borçlu, borçtan ikrar eylediği kısmı tediyeden imtina edemez.                   
                                                                                
    2- Taksim kabil olmıyan borç                                                

    Madde 69 - Borç, taksim edilemediği ve alacaklılar birden ziyade olduğu tak-
dirde bunlardan her biri borcun tamamen ifasını isteyebilir. Borçlu hepsine kar-
şı borcunu vermeye mecburdur. Borçlular birden ziyade ise her biri taksimi kabil
olmayan borcun tamamını vermekle mükelleftir. Halin icabından hilafı anlaşılma- 
dıkça, veren borçlu, kendisiyle müştereken borçlu olanlara hisseleriyle rücu    
hakkını haiz ve bu nispette alacaklının haklarına halef olur.                   
                                                                                
    3 - Muayyen olmayan bir şeye taallük eden borç                              

    Madde 70 - Verilmesi lazım gelen şey yalnız nevile tayin edilmiş ise işin   
mahiyetinden hilafı anlaşılmadıkça bu şeyin intihabı borçluya aittir. Bununla   
beraber borçlu, mutavassıt vasıftan aşağı vasıfta bir şey veremez.              
                                                                                
    4 - Birden ziyade şeylere taallük eden borç                                 

    Madde 71 - Borç birden ziyade şeylerin yapılmasını veya verilmesini şamil   
olupta borçlu bunlardan yalnız biriyle mükellef tutulabilirse işin mahiyetinden 
hilafı anlaşılmadıkça intihap, borçluya aittir.                                 
                                                                                
    5 - Faiz:                                                                   

    Madde 72 - Bir kimse faiz vermesine mecbur olupta miktarı ne mukavale ile ne
de kanun veya örf ve adet ile muayyen değil ise bu faiz senevi yüzde beş hesa-  
biyle tediye olunur. (Mukavele ile faiz meselesinde suiistimalin meni hukuku    
amme kanunlarına aittir.) (1)                                                   
                                                                                
    (B) BORCUN İFA EDİLECEĞİ MAHAL                                              

    Madde 73 - Borcun ifa edilmesi lazım gelen yer, iki tarafın sarih veya zımni
arzusuna göre tayin edilir. Hilafına bir şart mevcut olmadığı surette aşağıdaki 
hükümler tatbik olunur:                                                         
    1 - Borç bir miktar paradan ibaret ise tediye alacaklının verme zamanında   
mukim bulunduğu yerde vukubulur.                                                
    2 - Borç muayyen bir şeye taallük ediyorsa bu şey akdin inikadı zamanında   
bulunduğu yerde teslim olunur.                                                  
____________________________________________                                    
                                                                                
(1)  4/12/1984 tarih ve 3095 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile faiz oranı sene- 
     lik yüzde otuza çıkarılmıştır. Bu konuda ayrıca mezkür kanunun geçici      
     maddesi hükmüne bakınız.                                                   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    3 - Bunlardan başka her borç doğumu zamanında borçlunun mukim bulunduğu yer-
de ifa edilir. Alacaklının ikametgahında tediye edilmesi lazım gelen bir borcun 
ifası borcun doğumundan sonra alacaklının ikametgahını değiştirmesi sebebiyle   
ehemmiyetli bir surette güçleşmiş ise borç alacaklının evvelki ikametgahında    
ifa olunabilir.                                                                 
                                                                                
    (C) İFANIN ZAMANI                                                           
    I - Muaccel borç                                                            

    Madde 74 - Ecel meşrut olmadığı veya işin mahiyetinden anlaşılmadığı takdir-
de borcun heman ifa ve derhal icrası talep olunabilir.                          
                                                                                
    II- Müeccel borç                                                            
    1 - Ay üzerine ecel                                                         

    Madde 75- Borcun ifası için bir ayın iptidası veya nihayeti tayin olunmuş   
ise ayın birinci ve sonuncu günü anlaşılır. Bir ayın ortası tayin olunmuş ise   
bundan ayın on beşi anlaşılır.                                                  
                                                                                
    2 - Diğer eceller                                                           

    Madde 76 - Bir borç veya sair her hangi bir tasarruf akdin inikadından iti- 
baren bir müddetin hitamında ifa ve icra edilmek lazım geldiği takdirde, vade   
aşağıdaki veçhile tayin olunur:                                                 
    1 - Müddet, gün ile tayin edilmiş ise borç, akdin inikat ettiği gün sayıl-  
mıyarak müddetin son günü muaccel olur. Müddet, sekiz veya on beş gün ise bu    
müddet bir veya iki haftayı değil tamam sekiz veya on beş günü ifade eder.      
    2 - Müddet haftalar ile tayin  edilmiş ise borç son haftanın, akdin müna-   
kit olduğu güne ismen tevafuk eden gününde muaccel olur.                        
    3 - Müddet ay ile veya sene, yarı sene ve senenin dörtte biri gibi birden   
ziyade ayları ihtiva eden bir zaman ile tayin edildiği surette borç, akdin müna-
kit olduğu gün ayın kaçıncı günü ise son ayın buna tekabül eden günü muaccel    
olur. Son ayda tekabül eden gün mevcut değil ise borç son ayın son günü ifa olu-
nur.                                                                            
    Yarım ay tabiri, on beş günlük bir müddete muadildir. Müddet bir veya bir-  
den ziyade ay ile yarım ay ise on beş gün son olarak hesap edilir.              
    Bu kaideler, müddet, akdin inikadından başka bir zamandan itibaren cereyan  
ettiği surettede tatbik olunur. Muayyen bir zaman içinde ifa edilmek lazım gelen
bir borcu borçlu, müddetin hitamından evvel ifa ile mükelleftir.                
                                                                                
    3 - Cuma ve tatil günleri (1)                                               

    Madde 77 - Bir cumaya veya kanunen tatil olarak kabul edilen diğer bir güne 
tesadüf eden vade kendiliğinden bu günü takip edip tatil olmıyan ilk güne       
geçer. Hilafına mukavele muteberdir.                                            
                                                                                
    III- İşlere tahsis olunan saatlerde ifa                                     

    Madde 78 - Borç vade gününde işlere tahsis olunan saatler zarfında ifa ve   
alacaklı tarafından kabul edilmek lazım gelir.                                  
                                                                                
    IV - Ecelin uzatılması                                                      

    Madde 79 - Borcun ifası için tayin olunan ecel uzatılmış ise yeni mehil,    
aksi şart edilmedikçe evvelki mehlin hitamını takip eden birinci günden başlar. 
______________________________________                                          
                                                                                
(1)   27/5/1935 tarih ve 2739 sayılı Kanunla, "Pazar günü" hafta tatili olarak  
      kabul edilmiştir.                                                         
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    V - Vaktinden evvel ifa                                                     

    Madde 80 - Akdin hükmünden veya mahiyetinden veya hal icabından iki         
tarafın hilafını kast ettikleri anlaşılmadığı takdirde, borçlu borcunu          
vadesinden evvel ifa edebilir. Şu kadarki borçlunun, vadeden evvel tediyede     
bulunmasından dolayı mukavele ile veya adeten mezun olmadıkça bir miktar        
tenzilat icrasına hakkı yoktur.                                                 
    I - Mütekabil taahhüdatı ihtiva eden akitte                                 
    1 - İfanın tarzı                                                            

    Madde 81 - Mütekabil taahhütleri muhtevi olan bir akdin ifasını talep eden  
kimse, akdin şartlarına ve mahiyetine nazaran bir ecelden istifade hakkını haiz 
olmadıkça kendi borcunu ifa etmiş veya ifasını teklif eylemiş olmak lazımdır.   
    2 - Borcunu ödemekten aciz halinde bir tarafın fesih hakkı                  

    Madde 82 - Mütekabil taahhütleri muhtevi olan bir akitte akitlerden birinin 
borcunu edadan aciz olması ve bilhassa iflas veya aleyhindeki haczin neticesiz  
kalması sebebi ile diğer tarafın hakkı tehlikeye düşerse, bu taraf, lehindeki   
borcun ifası temin edilinceye kadar kendisine terettüp eden borcun ifasından    
imtina ve talebi üzerine bu teminat münasip bir müddet içinde verilmediği       
surette akti feshedebilir.                                                      
    (D) TEDİYE                                                                  
    I - Memleket parasiyle                                                      

    Madde 83 - Mevzuu para olan borç memleket parasiyle ödenir.                 
    Akit tediye mahallinde kanuni rayici olmayan bir para üzerine varit olmuş   
ise akdin harfiyen icrası "aynen ödemek" kelimeleri veya buna muadil sair tabi- 
rat ile şart edilmiş olmadıkça borç vadenin hulülü günündeki rayici üzerinden   
memleket parasiyle  ödenebilir.                                                 
    (Ek: 14/11/1990 - 3678/29 md.) Yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi   
halinde alacaklı, bu borcu vade veya fiili ödeme günündeki rayice göre Türk     
parası ile ödenmesini isteyebilir.(1)                                           
    II- Mahsup                                                                  
    1 - Kısmen tediye halinde                                                   

    Madde 84 - Borçlu faiz veya masrafları tediyede gecikmiş değil ise kısmen   
icra eylediği tediyeyi resülmale mahsup edebilir.                               
    Alacaklı alacağın bir kısmı için kefalet, rehin veya sair teminat almış     
ise borçlu kısmen icra eylediği tediyeyi temin edilen veya teminatı daha iyi    
olan kısma mahsup etmek hakkını haiz değildir.                                  
    2 - Birden fazla borçlar olduğu surette                                     
    a) Alacaklının beyanına tevfikan                                            

    Madde 85 - Birden fazla borçları bulunan borçlu, borçları ödemek zamanında  
bu borçlardan hangisini tediye etmek istediğini alacaklıya beyan etmek hakkını  
haizdir.                                                                        
    Borçlu beyanatta bulunmadığı surette vukubulan tediye kendisi tarafından    
derhal itiraz edilmiş olmadıkça alacaklının makbuzda irae ettiği borca mahsup   
edilmiş olur.                                                                   
    b) Kanuna tevfikan                                                          

    Madde 86 - Kanunen muteber bir beyan vaki olmadığı yahut makbuzda bir güna  
mahsup gösterilmediği takdirde, tediye muaccel olan borca mahsup edilir.        
--------------------------                                                      
(1) Bu fıkranın uygulanmasında;Kanunun sonundaki "818 sayılı Kanuna İşlenemiyen 
    Hükümler"bölümünde yeralan 14/11/1990 tarih ve 3678 sayılı Kanunun geçici   
    1 inci maddesine bakınız.                                                   
                                                                                
KANUNLAR, ŞUBAT 1991 (Ek - 7)                                                   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
Müteaddit borçlar muaccel ise tediye, borçlu aleyhinde birinci olarak takip     
edilen borca mahsup edilir. Takibat vaki olmamış ise tediye, vadesi iptida      
hulül etmiş olan borca mahsup edilir.                                           
    Müteaddit borçların vadeleri aynı zamanda hulül etmiş ise mahsup mütenasi-  
ben vaki olur.Hiç bir borcun vadesi hulül etmemiş ise alacaklı için en az       
teminatı haiz olan borca mahsup edilir.                                         
    III - Makbuz ve senetlerin iadesi                                           
    1 - Borçlunun hakkı                                                         

    Madde 87 - Borcu ödeyen borçlu, bir makbuz veya borcun tamamı tediye edil-  
miş ise senedin geri verilmesini veya iptalini istemek hakkını haizdir. Borcun  
tamamı ödenmemiş veya senet alacaklıya başka haklar da vermekte ise borçlu      
ancak makbuz itasını ve tediyenin senede dercini isteyebilir.                   
    2 - Hükümleri                                                               

    Madde 88 - Faizden veya icar bedeli gibi muayyen zamanlarda ödenmesi lazım  
gelen sair borçlardan ihtirazi bir kayıt dermeyan etmeksizin bir taksit için    
makbuz veren alacaklı ondan evvelki taksitleri de tahsil etmiş sayılır. Alacak- 
lı resülmal için makbuz vermiş ise faizlerinide tahsil etmiş sayılır. Senet     
borçluya iade edildikte borç sakıt olmuş sayılır.                               
    3 - Senedin iadesinin mümkün olamaması                                      

    Madde 89 - Alacaklı senedi zayi ettiğini iddia eder ise tediyede bulunan    
borçlu kendisine senedin iptalini ve borcun sukutunu mübeyyin resmen tanzim     
veya usulen tasdik edilmiş bir ilmühaber vermeğe alacaklıyı mecbur edebilir.    
Kıymetli evrakın iptaline müteallik hükümler mahfuzdur.                         
    (H) ALACAKLININ TEMERRÜDÜ                                                   
    I - Şartları                                                                

    Madde 90 - Yapılacak veya verilecek şey usulü dairesinde kendisine arz      
olunan alacaklı muhik bir sebep olmaksızın onu reddeder veya borçlunun borcunu  
ifa edebilmesi için tekaddümen kendi tarafından yapılması lazım gelen muamele-  
leri icradan imtina eder ise, mütemerrit addolunur.                             
    II- Hükümleri                                                               
    1 - Borcun mevzuu bir ayın olduğu surette                                   
    a)  Tevdi hakkı                                                             

    Madde 91 - Alacaklı mütemerrit olduğu takdirde borçlu hasar ve masrafları   
alacaklıya ait olmak üzere vereceği şeyi tevdi ederek borcundan beraet edebi-   
lir. Tevdi edilecek yeri, tediye yerindeki hakim tayin eder. Fakat ticari eşya, 
hakimin kararı olmaksızın dahi bir ardiyeye tevdi edilebilir.                   
    b)  Satmak hakkı                                                            

    Madde 92 - Akdin mevzuu olan şeyin mahiyeti veya işin nevi tevdia mani olur 
veya verilecek şey bozulmağa maruz veya muhafazası masrafı mucip veya tevdii    
büyük masrafları müstelzim olur ise borçlu evvelen ihtarda bulunduktan sonra    
hakimin izniyle onu alenen sattırarak bedelini tevdi edebilir.  Verilecek şey   
borsada mukayyet veya cari fiatı mevcut veya masraflarına nispetle kıymeti az   
ise satışın aleni olması lazım olmadığı gibi ihtara lüzum görmeksizinde hakim,  
satışa müsaade edebilir.                                                        
    c)  Tevdi edilen şeyin isdirdadı                                            

    Madde 93 - Alacaklı tevdi edilen şeyi kabul eylediğini beyan etmiş veya     
tevdi bir rehnin fekkini tevlit eylemiş bulunmadıkça, borçlu tevdi edilen       
şeyi istirdat                                                                   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                

                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
edebilir. Tevdii edilen şeyin istirdadı ile beraber, alacak bütün teferrüatiyle 
yeniden tevellüt eder.                                                          
    2 - Borcun mevzuu bir şey olmadığı surette                                  

    Madde 94 - Borcun mevzuu bir aynın teslimini tazammun etmediği surette eğer 
alacaklı mütemerrit ise borçlunun temerrürdüne müteallik hükümlere tevfikan,    
borçlu akdi feshedebilir.                                                       
                                                                                
    (V) BORCUN İFASINA MANİ OLAN DİĞER SEBEPLER                                 

    Madde 95 - Verilecek şey ve yapılacak iş ne alacaklıya nede alacaklıya      
müteallik şahsi diğer bir sebeple mümessiline arz edilemez veya borçlunun kusu- 
ru olmaksızın alacaklının şahsında tereddüt olunursa borçlu, alacaklının temer- 
rüdü halinde olduğu gibi tevdi etmek veya akdi fesheylemek hakkını haizdir.     
                                                                                
                             İKİNCİ FASIL                                       
                  Borçların ödenmemesinin neticeleri                            
    (A) BORCUN İFA EDİLMEMESİ                                                   
    I - Borçlunun mesuliyeti                                                    
    1 - Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 96 - Alacaklı hakkını kısmen veya tamamen istifa edemediği takdirde   
borçlu kendisine hiç bir kusurun isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe bundan   
mütevellit zararı tazmine mecburdur.                                            
    2 - Bir şeyin yapılması veya yapılmaması borçları                           

    Madde 97 - Bir şeyin yapılmasına müteallik borç borçlu tarafından ifa edil- 
mediği takdirde, alacaklı masrafı borçluya ait olmak üzere borcun kendisi tara- 
fından ifasına izin verilmesini talep edebilir. Her türlü zarar ve ziyan davası 
hakkı mahfuzdur.                                                                
    Bir şeyin yapılmamasına tallük eyleyen borca muhalif surette hareket eden   
kimse mücerret muhalefet ile zarar ve ziyan tediyesine mecburdur.               
    Bundan başka alacaklı taahhüde muhalif olarak yapılan şeyin ref'ini isteye- 
bilir. Alacaklı, masrafları borçluya ait olmak üzere, kendisi tarafından ref'a  
izin verilmesini de isteyebilir.                                                
    II- Mesuliyetin vüsati                                                      
    1 - Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 98 - Borçlu, umumiyet itibariyle her kusurdan mesuldur. Bu mesuliye-  
tin vüsati işin hususi mahiyetine göre çok veya az olabilir. Hususiyle iş borç- 
lu için bir faideyi mucip olmadığı surette, mesuliyet daha az şiddetle takdir   
olunur.                                                                         
    Haksız fiillerden mütevellit mesuliyete müteallik hükümler, kıyasen akde    
muhalif hareketlerede tatbik olunur.                                            
    2 - Mesuliyetten beraaet şartı                                              

    Madde 99 - Hile veya ağır kusur halinde düçar olacağı mesuliyetten          
borçlunun iptidaen beraetini tazammun edecek her şart, batıldır.                
    Hafif kusur halinde, borçlu iptidaen mesuliyetten beraeti tazammun eden     
şartın dermeyanı sırasında alacaklı borçlunun hizmetinde ise veya mesuliyet     
hükümet tarafından imtiyaz suretiyle verilen bir sanatin icrasından tevellüt    
ediyorsa; haiz olduğu takdir salahiyetine istinat ile hakim, bu şartı batıl     
addedebilir.                                                                    
    3 - Muavin şahısların mesuliyeti                                            

    Madde 100 - Bir borcun ifasını veya bir borçdan mütevellit bir hakkın kul-  
lanılmasını kendisi ile beraber yaşayan şahıslara veya maiyetinde çalışanlara   
velev kanuna muvafık surette tevdi eden kimse, bunların işlerini icra esnasında 
ika ettikleri zarardan dolayı diğer tarafa karşı mesuldür.                      
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Bunların fiilinden mütevellit mesuliyeti, evvelce iki taraf arasında yapı-  
lan bir mukavele tamamen veya kısmen bertaraf edebilir.                         
    Alacaklı, borçlunun hizmetinde ise veya mesuliyet hükümet tarafından imti-  
yaz suretiyle verilen bir sanatin icrasından tevellüt ediyorsa; borçlu mukave-  
le ile ancak hafif bir kusurdan mütevellit mesuliyetten kendisini beri kılabi-  
lir.                                                                            
    (B) BORÇLUNUN TEMERRÜDÜ                                                     
    I - Şartlar                                                                 

    Madde 101 - Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtariyle, mütemerrit  
olur.                                                                           
    Borcun ifa edileceği gün müttefikan tayin edilmiş veya muhafaza edilen bir  
hakka istinaden iki taraftan birisi bunu usulen bir ihbarda bulunmak suretiyle  
tesbit etmiş ise, mücerret bugünün hitamı ile borçlu mütemerrit olur.           
                                                                                
    II- Hükümleri                                                               
    1 - Kaza halinde mesuliyet                                                  

    Madde 102 - Mütemerrit olan borçlu, borcun teahhürle ifasından dolayı zarar 
ve ziyan tediyesine mecbur olduğu gibi kazara vukua gelecek zarardan da mesul-  
dür.                                                                            
    Borçlu, kendisi tarafından bir güna kusur olmaksızın teahhürde bulunmuş     
olduğunu veya borç vakit ve zamaniyle ifa edilmiş olsa bile kazanın alacaklı-   
nın zararına olarak tediye olunacak şeye isabet edeceğini ispat ederek, bu me-  
suliyetten kurtulabilir.                                                        
                                                                                
    2 - Geçmiş günler faizi                                                     
    a)  Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 103 - Bir miktar paranın tediyesinden temerrüt eden borçlu mukavele   
ile daha az bir faiz tayin edilmiş olsa bile geçmiş günler için senevi yüzde    
beş hesabiyle faiz tediyesine mecburdur. (1)                                    
    Akitte doğrudan doğruya veya taksite raptedilmiş komüsyon şeklinde yüzde    
beşten ziyade bir faiz şart edilmiş ise bu faizde temerrüt eden borçludan iste- 
nebilir.                                                                        
    (Üçüncü fıkra mülga: 29/6/1956-6763/41 md.)                                 
    b) Faizin, mütedahil taksitlerin, hibe ettiği mebaliğin tediyesinde müte-   
merrit olan borçlu                                                              

    Madde 104 - Faiz veya mütedahil iratların yahut hibe ettiği bir miktar pa-  
ranın tediyesinden temerrüt eden borçlu bunlar için geçmiş günler faizini ancak 
icraya veya mahkemeye müracaat gününden itibaren tediyeye mecburdur.            
    Bunun aksine olan her şart, cezai şart hakkındaki hükümlere tevfikan        
takdir olunur.                                                                  
    Geçmiş günler faizinin tediyesinde temerrüt sebebi ile faiz yürütülemez.    
                                                                                
    3 - Munzam zarar                                                            

    Madde 105 - Alacaklının düçar olduğu zarar geçmiş günler faizinden fazla    
olduğu surette borçlu kendisine hiç bir kusur isnat edilemiyeceğini ispat etme- 
dikçe bu zararı dahi tazmin ile mükelleftir.                                    
    Bu munzam zarar derhal takdir olunabilirse hakim, esasa dair karar verir    
iken bu zararın miktarını dahi tayin edebilir.                                  
____________________________________________                                    
(1) Maddenin 1. fıkrasında sözü edilen temerrüt faizi oranı, 4/12/1984 tarih    
    ve 3095 sayılı Kanunun 2 nci maddesiyle senelik % 30 oranına çıkarılmış,    
    aynı kanunun 4 ncü maddesi ile de diğer kanunların bu orandan fazla temer-  
    rüt faizi ödenmesine ilişkin hükümlerinin saklı tutulduğu hükme bağlanmış-  
    tır.                                                                        
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    4 - Bir mehil tayini suretiyle                                              
    a)  Fesih hakkı                                                             
                                                                                

    Madde 106 - Karşılıklı taahhütleri havi olan bir akitte iki taraftan biri   
mütemerrit olduğu takdirde, diğeri borcun ifa edilmesi için münasip bir mehil   
tayin veya münasip bir mehilin tayinini hakimden isteyebilir.                   
    Bu mehil zarfında borç ifa edilmemiş bulunduğu surette alacaklı her zaman   
onun ifasını talep ve teahhür sebebi ile zarar ve ziyan davası ikame eylemek    
hakkını haizdir; birde aktin icrasından ve teahhürü sebebiyle zarar ve ziyan    
talebinden vaz geçtiğini derhal beyan ederek borcun ifa edilmemesinden mütevel- 
lit zarar ve ziyanı talep veya akdi fesh edebilir.                              
    b) Derhal fesih                                                             

    Madde 107 - Aşağıdaki hallerde bir mehil tayinine lüzum yoktur.             
    1 - Borçlunun hal ve vaziyetinden bu tedbirin tesirsiz olacağı anlaşılırsa  
    2 - Borçlunun temerrüdü neticesi olarak borcun ifası alacaklı için faidesiz 
kalmış ise.                                                                     
    3 - Akdin hükümlerine göre borç tayin ve tesbit edilen bir zamanda veya     
muayyen bir mehil içinde ifa edilmek lazım geliyorsa.                           
    c)  Rücuun hükümleri                                                        
                                                                                

    Madde 108 - Akitten rücu eden alacaklı, vaidolunan şeyi vermekten imtina ve 
tediye eylediği şeyi istirdat edebilir.                                         
    Bundan başka borçlu kendisine hiç bir kusurun isnat edilemiyeceğini ispat   
edemezse alacaklı akdin hükümsüzlüğünden mütevellit zararın tazminini de talep  
edebilir.                                                                       
                                                                                
                             ÜÇÜNCÜ FASIL                                       
             Borçların üçüncü şahıs hakkındaki tesiri                           
                                                                                
    (A) ALACAKLIYA HALEF OLMAK                                                  

    Madde 109 - Alacaklıya tediyede bulunan üçüncÜ şahıs aşağıdaki hallerde     
tediye eylediği miktar nispetinde alacaklının haklarına kanunen halef olur:     
    1 - Başkasının borcu için rehnedilen bir şeyi rehinden kurtardığı ve bu     
şey üzerinde mülkiyet hakkı veya sair diğer bir ayni hakkı haiz bulunduğu tak-  
dirde.                                                                          
    2 - Alacaklıya tediyede bulunan üçüncü şahsın ona halef olacağı borçlu      
tarafından alacaklıya haber verildiği takdirde.                                 
                                                                                
    (B) BAŞKASININ  FİİLİNİ TAAHHÜT                                             

    Madde 110 - Bir üçüncü şahsın fiilini başkasına taahhüt eden kimse bu üçün- 
cü şahıs tarafından taahhüdün ifa edilmemesi halinde zarar ve ziyan tediyesine  
mecburdur.                                                                      
    (Ek: 8/7/1981-2486/1 md.) Muayyen bir müddet için yapılan taahhütlerde,     
müddetin bitimine kadar taahhüt edene yazılı olarak başvurulmaması halinde      
taahhüdün hükümsüz olacağına dair sözleşme muteberdir.                          
                                                                                
    C) BAŞKASI LEHİNE ŞART                                                      
    I - Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 111 - Kendi namına akit yapan bir kimse, üçüncü şahıs lehine bir      
borç şart etmiş ise, o borcun ifasını talebetmek hakkını haizdir.               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Üçüncü şahıs veya o borçta üçüncü şahsa halef olanlar dahi, iki tarafın     
niyetine veya örf ve adete tevafuk ettiği takdirde, borcun ifasını şahsan ta    
lebedebilirler.                                                                 
    Bu takdirde üçüncü şahıs veya onu istihlaf edenler bu hakkı kullanmak       
istediklerini borçluya beyan ettiklerinden itibaren alacaklının borçluyu ibraya 
hakkı kalmaz.                                                                   
                                                                                
    II - Sigorta ile temin edilmiş hukuki mesuliyetler                          

    Madde 112 - Başkasını istihdam eden bir kimse çalıştırdığı ameleye karşı    
hukuki mesuliyetlerini temin için sigorta yapıpta amele, sigorta ücretinin en   
aşağı yarısını tediyeye iştirak etmiş ise; sigortadan mütevellit haklar, münha- 
sıran ameleye ait olur.                                                         
                                                                                
                             ÜÇÜNCÜ BAP                                         
                          Borçların sukutu                                      
                                                                                
    (A) BORÇLARIN FERİLERİNİN SUKUTU                                            

    Madde 113 - Asıl borç tediye ile veya sair bir suretle sakıt olduğu takdir- 
de kefalet ve rehin ve sair fer'i haklar dahi sakıt olur.                       
    Evvelce işleyen faizleri talep hakkının mahfuz bulunduğu beyan edilmiş ve-  
ya hal icabından neşet eylemiş olmadıkça bu faizler talep olunamaz.             
    Gayrimenkul rehine ve kıymetli evraka ve konkordatoya müteallik hususi      
hükümler mahfuzdur.                                                             
                                                                                
    (B) TECDİT                                                                  
    I - Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 114- Borcun tecdidi akitten vazıh surette anlaşılmak lazımdır.        
    Hususiyle mevcut bir borç için kambiyo taahhüdünde bulunmak veya yeni bir   
alacak senedi veya yeni bir kefaletname imza etmek, tecdidi tazammun etmez.     
Bununla beraber, bu hükmün aksine dair akdolunan mukaveleler muteberdir.        
                                                                                
    II- Cari hesap                                                              

    Madde 115 - Muhtelif kalemlerin bir hesabı cariye mücerret kaydedilmesiyle  
borç tecdit edilmiş olmaz.                                                      
    Şu kadarki hesap kesilipte diğer tarafçada kabul edilmiş olduğu takdirde,   
borç tecdit edilmiş olur.                                                       
    Eğer kalemlerden biri mukabilinde teminat varsa hesap kesilip tasdik edil-  
miş olsa bile hilafı şart edilmedikçe bu teminata halel gelmez.                 
                                                                                
    (C) ALACAKLI VE BORÇLU SIFATLARININ BİRLEŞMESİ:                             

    Madde 116 -Alacaklılık ve borçluluk sıfatlarının bir şahısta içtimaiyle     
borç sakıt olur.                                                                
    Bu içtimaın zevaliyle borç avdet eder.                                      
    Gayrimenkul rehni ile kıymetli evrak hakkındaki hususi hükümler bakidir.    
                                                                                
    (D) İFANIN MÜMKÜN OLMAMASI:                                                 

    Madde 117 - Borçluya isnat olunamıyan haller münasebetiyle borcun ifası     
mümkün olmazsa, borç sakıt olur.                                                
    Karşılıklı taahhütleri havi akitlerde bu suretle beri olan borçlu haksız    
iktisaplara müteallik hükümlere tevfikan almış olduğu şeyleri iadeye mecbur ve  
kendisine henüz tediye edilmemiş bulunan şeyi istemek hakkından mahrum olur.    
Kanun veya akit ile, borcun ifasından evvel bile vukua gelen zararın, alacaklı- 
ya tahmil edilmiş olduğu haller bundan müstesnadır.                             
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    (H) TAKAS:                                                                  
    I - Şartları                                                                
    1 - Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 118 - İki şahıs karşılıklı bir miktar meblağı veya yekdiğerine müma-  
sil başka malları birbirine borçlu oldukları takdirde, her iki borç muaccel     
ise iki taraftan her biri borcunu alacağı ile takas edebilir.                   
    Alacaklardan biri, münazaalı olsa bile takas dermeyan olunabilir.           
    Müruru zamana uğramış bir alacak, takas dermeyan edebileceği zamanda müru-  
ru zaman ile sakıt olmuş değil ise onun da takası dermeyan olunabilir.          
    2 - Kefalet halinde                                                         

    Madde 119 - Asıl borçlunun takası dermeyan etmeğe hakkı oldukça, kefili     
alacaklıya tediyede bulunmaktan imtina edebilir.                                
    3 - Üçüncü şahıs lehine taahhüt halinde                                     

    Madde 120 - Bir üçüncü şahıs lehine taahütte bulunan kimse borcunu, diğer   
akidin kendisine borçlu olduğu şey ile takas edemez.                            
    4 - Borçlunun iflası halinde                                                

    Madde 121 - Borçlunun iflası halinde alacaklılar, muaccel olmasa bile ala-  
caklarının müflisin kendilerinde olan alacağı ile takas edebilirler.            
    II - Hükümleri:                                                             

    Madde 122 - Takas, ancak borçlunun takası dermeyan etmek kastini alacaklı-  
ya bildirmesiyle vaki olur.                                                     
    Bu takdirde iki borç takas edilebilecekleri andan itibaren en az olan bor-  
cun miktarı nispetinde sakıt olmuş addolunur.                                   
    Hesabı cari meselesinde ticarete müteallik hususi taamüller bakidir.        
    III - Takası kabil olmıyan alacaklar:                                       

    Madde 123 - Aşağıdaki alacaklar, alacaklıların arzusu hilafında takas ile   
ıskat edilemez.                                                                 
    1 - Tevdi edilmiş veya haksız olarak alınmış veya hile ile alıkonulmuş bu-  
lunan bir şeyin iadesine veya bedeline taallük eden mutalebeler.                
    2 - Nafaka ve iş ücreti gibi borçlunun ve ailesinin iaşesi için mutlak su-  
rette zaruri olup hususi mahiyeti itibariyle fiilen alacaklının eline verilmesi 
icap eden alacaklar.                                                            
    3 - Devlet ve vilayet ve köyler lehine olarak hukuku ammeden neşet eden     
alacaklar.                                                                      
    IV - Takastan feragat:                                                      

    Madde 124 - Borçlu, iptidaen takastan feragat edebilir.                     
    (V) MÜRURU ZAMAN:                                                           
    I - Müddetler:                                                              
    1 - On senelik müruru zaman                                                 

    Madde 125 - Bu kanunda başka suretle hüküm mevcut olmadığı takdirde, her    
dava on senelik müruru zamana tabidir.                                          
    2 - Beş senelik müruru zaman                                                

    Madde 126 - Aşağıdaki alacak veya davalar hakkında beş senelik müruru zaman 
cari olur:                                                                      
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    1 - Alelümum kiralar ile resülmal faizleri ve muayyen zamanlarda tediye-    
si meşrut aidat hakkındaki davalar.                                             
    2 - Erzak bedeli ve nafaka ve otel ve lokanta masraflarına müteallik dava-  
lar.                                                                            
    3 - (Değişik:29/6/1956-6763/41 md.) Sanatkarların veya esnafın emeklerinin  
karşılığı, perakendecilerin sattıkları malların parası, noterlerin mesleki hiz- 
metleri karşılığı, başkalarının maiyetinde çalışan veya müstahdemi olan kimse-  
lerin, hizmetçilerin, yevmiyecilerin ve işçilerin ücretleri hakkındaki davalar; 
    4 - (Ek: 29/6/1956-6763/41md.) Ticari olsun olmasın bir şirket akdine daya- 
nan ve ortaklar arasında veya şirketle ortaklar arasında açılmış bulunan bü-    
tün davalar ile bir şirketin müdürleri, temsilcileri,murakıplariyle şirket      
veya ortaklar arasındaki davalar, vekalet akdinden,komüsyon aktinden,acentalık  
mukavelesinden, ticari tellallık ücreti davası hariç,tellallık akdinden doğan   
bütün davalar, mütaahhidin kasıt veya ağır kusuru ile akdi hiç veya gereği      
gibi yerine getirmemiş ve bilhassa ayıplı malzeme kullanmış veya ayıplı bir iş  
meydana getirmiş olması sebebiyle açılacak davalar hariç olmak üzere istisna    
akdinden doğan bütün davalar.                                                   
    3 - Müruru zaman müddetlerin katiyeti                                       

    Madde 127 - Bu üçüncü bapta tayin olunan müruru zaman müddetleri,mukavele   
ile tadil olunamaz.                                                             
    4 - Müruru zamanın başlangıcı                                               
    a)  Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 128 - Müruru zaman alacağın muaccel olduğu zamandan başlar,alacağın   
muacceliyeti bir ihbar vukuuna tabi ise müruru zaman bu haberin verilebileceği  
günden itibaren cereyan eder.                                                   
    b) Muayyen zamanlarda verilen ivazlarda                                     

    Madde 129 - Kaydi hayat şartiyle irat ve muayyen zamanlarda tediye olunan   
sair şeylerin tesviyesini talep hususunda müruru zaman ilk tediye edilmemiş     
olarak kalan taksitin muacceliyet kesp ettiği günden başlar.                    
    Alacak hakkında müruru zaman vaki olunca mütedahil taksitler hakkında da    
müruru zaman vaki olmuş olur.                                                   
    5 - Müddetlerin hesabı                                                      

    Madde 130 - Müddetlerin hesabında müruru zamanın başladığı gün nazarı       
itibare alınmaz ve müruru zaman ancak müddetin son günü kullanılmaksızın        
geçtiği surette vaki olmuş olur.                                                
    Bununla beraber borçların ifası meselesinde müddetlerin hesabına müteallik  
kaideler buradada tatbik olunur.                                                
    II - Fer'iler hakkında müruru zaman:                                        

    Madde 131 - Asıl alacak hakkında müruru zaman vakı olunca faiz ve sair      
fer'i alacaklar hakkında da müruru zaman vakı olmuş olur.                       
    III - Müruru zamanın cereyanına mani olan ve müruru zamanı tatil eden       
sebepler:                                                                       

    Madde 132 - Aşağıdaki hallerde müruru zaman cereyan etmez ve cereyana       
başlamış ise inkıtaa uğrar:                                                     
    1 - Velayet devam ettiği müddetçe çocukların baba ve analarına karşı olan   
alacakları hakkında.                                                            
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    2 - Vesayet devam ettiği müddetçe vesayet altında bulunanların vasi veya    
Sulh Hakimi ve Mahkemei Asliye Hakimleri zimmetinde olan alacakları hakkında.   
    3 - Nikah devam ettiği müddetçe karı kocadan birinin, diğeri zimmetinde     
olan alacakları hakkında.                                                       
    4 - Hizmet mukavelesinin devam ettiği müddetçe hizmetçilerin, istihdam      
edenlere karşı olan alacakları hakkında.                                        
    5 - Borçlu alacak üzerinde intifa hakkını haiz olduğu müddetçe.             
    6 - Alacağı, bir Türk mahkemesi huzurunda iddia etmek imkanı olmadığı müd-  
detçe.                                                                          
    Müruru zaman, tatil eden sebeplerin zail olduğu günün hitamından itibaren   
başlar veya tevakkuftan evvel başlamış olan cereyanına devam eder.              
                                                                                
    IV - Müruru zamanın kat'ı:                                                  
    1 -  Katı sebepleri                                                         

    Madde 133 - Aşağıdaki hallerde müruru zaman katedilmiş olur:                
    1 - Borçlu borcu ikrar ettiği, hususiyle faiz veya mahsuben bir miktar pa-  
ra veya rehin yahut kefil verdiği takdirde.                                     
    2 - Alacaklı dava veya defi zımnında mahkemeye veya hakeme müracaatla veya  
icrai takibat yahut iflas masasına müdahale ile hakkını talep eylediği halde.   
                                                                                
    2 - Borçlulara karşı kat'ın neticeleri                                      

    Madde 134 - Müruru zaman, müteselsilen borçlu olanlardan veya taksimi ka-   
bil olmıyan bir borcun müşterek borçlularından birine karşı katedilmiş olunca   
diğerlerine karşıda katedilmiş olur.                                            
    Müruru zaman, asıl borçluya karşı katedilmiş olunca kefile karşıda katedil- 
miş olur.                                                                       
    Müruru zaman, kefile karşı katedilmiş olunca asıl borçluya karşı katedil-   
miş olmaz.                                                                      
                                                                                
    3 - Yeni müddetin mebdei                                                    
    a)  İkrar ve hüküm halinde                                                  

    Madde 135 - Müruru zaman katedilmiş olunca katıdan itibaren yeni bir müddet 
 cereyan etmeğe başlar.                                                         
    Borç bir senette ikrar edilmiş veya bir hüküm ile sabit olmuş ise yeni müd- 
det daima on senedir.                                                           
                                                                                
    b) Alacaklının fiili halinde                                                

    Madde 136 - Bir dava veya defi ile katedilmiş olan müruru zaman, dava devam 
ettiği müddetçe iki tarafın muhakemeye müteallik her muamelesinden ve hakimin   
her emir ve hükmünden itibaren yeniden cereyana başlar.                         
    Katı, icrai takibattan neşet etmiş ise müruru zaman takibe müteallik her    
muameleden itibaren yeniden cereyana başlar.                                    
    Katı, bir iflasa müdahaleden neşet etmiş ise müruru zaman, iflasa müteal-   
lik hükümlere göre alacağı yeniden talep etmek mümkün olduğu zamandan itibaren  
yeniden cereyana başlar.                                                        
                                                                                
    V - Davanın reddi halinde munzam müddet:                                    

    Madde 137 - Dava veya defi, vazıyed eden hakimin salahiyeti olmaması veya   
tamiri kabil ve şekle müteallik bir noksan veya vaktinden evvel ikame edilmiş   
olması sebebi ile reddolunmuş olupta arada müruru zaman müddeti hitam bulmuş    
ise alacaklı hakkını talep etmek için altmış günlük munzam bir müddeten         
istifade eder.                                                                  
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    VI - Menkul rehni ile temin edilmiş alacak halinde:                         

    Madde 138 - Alacağın bir menkul rehni ile temin edilmiş bulunması, bu ala-  
cak hakkında müruru zaman cereyanına mani olmaz. Fakat alacaklı rehinden hakkı- 
nı istifa etmek salahiyetini muhafaza eder.                                     
                                                                                
    VII - Müruru zamandan feragat:                                              

    Madde 139 - İptidaen müruru zamandan feragat batıldır.                      
    Müteselsil borçlulardan biri tarafından vukubulan feragat, diğerlerine kar- 
şı dermeyan olunamaz.                                                           
    Feragat, taksimi kabil olmayan bir borcun müşterek borçlularından biri ta-  
rafından sadır olduğu takdirdede hüküm böyledir. Asıl borçlu tarafından         
vukubulan feragat, kezalik kefile karşı dermeyan olunamaz.                      
                                                                                
    VIII - Müruru zamanın dermeyanı lüzumu:                                     

    Madde 140 - Müruru zaman dermeyan edilmediği surette hakim, müruru zamanı   
kendiliğinden nazara alamaz.                                                    
                                                                                
                                                                                
                             DÖRDÜNCÜ BAP                                       
                          Borçların nevileri                                    
                                                                                
                             BİRİNCİ FASIL                                      
                           Müteselsil borçlar                                   
                                                                                
    (A) BORÇLULAR ARASINDA TESELSÜL:                                            
    I - Şartları:                                                               

    Madde 141 - Alacaklıya karşı, her biri borcun mecmuundan mesul olmağı ilti- 
zam ettiklerini beyan eden müteaddit borçlular arasında teselsül vardır.        
    Böyle bir beyanın fikdanı halinde teselsül ancak kanunun tayın ettiği hal-  
lerde olur.                                                                     
                                                                                
    II - Alacaklı ve borçlu arasındaki münasebet:                               
    1 - Hükümleri                                                               
    a)  Müşterek borçluların mesuliyeti                                         

    Madde 142 - Alacaklı müteselsil borçluların cümlesinden veya birinden bor-  
cun tamamen veya kısmen edasını istemekte muhayyerdir.                          
    Borcun tamamen edasına kadar bütün borçluların mesuliyeti devam eder.       
                                                                                
    b)  Müşterek borçlulara ait defiler                                         

    Madde 143 - Müteselsil borçlulardan biri alacaklıya karşı onunla kendi ara- 
sındaki şahsi münasebetlerden veya müteselsil borcun sebep veya mevzuundan te-  
vellüt etmiş olanlardan maada bir şey dermeyan edemez ve bütün borçlular ara-   
sında müşterek olan defileri dermeyan etmediği halde onlara karşı mesul olur.   
                                                                                
    c)  Müşterek borçlulardan birinin şahsi fiili                               

    Madde 144 - Hilafına makavele olmadıkça müteselsil borçlulardan biri kendi  
fiili ile diğer borçluların vaziyetlerini ağırlaştıramaz.                       
                                                                                
    2 - Müteselsil borcun sukutu                                                

    Madde 145 - Tediyesi ile veya yaptığı takas ile borcun tamamını veya bir    
kısmını iskat etmiş olan müteselsil borçlulardan biri, sakıt olan borç nispe-   
tinde, diğer borçluları halas etmiş olur.                                       
    Eğer müteselsil borçlulardan biri borç tediye olunmamış iken ondan tahal-   
lüs etmiş ise, diğer borçlular ancak halin veya borcun mahiyetinin irae ettiği  
nispette bu beraetten istifade edebilirler.                                     
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    III- Müşterek borçlular arasındaki münasebetler:                            
    1 - Taksim                                                                  

    Madde 146 - Borcun mahiyetinden hilafı istidlal olunmadıkça, müteselsil     
borçlulardan her biri alacaklıya yapılan tediyeden birbirine müsavi birer his-  
seyi üzerlerine almağa mecburdur. Ve hissesinden fazla tediyede bulunan, fazla  
ile diğerlerine rücu hakkını haizdir.                                           
    Birinden tahsili mümkün olmayan miktar, diğerleri arasında mütesaviyen tak- 
sim olunur.                                                                     
                                                                                
    2 - Halefiyet                                                               

    Madde 147 - Rücu hakkından istifade eden müteselsil borçlulardan her biri,  
tediye ettiği miktar nispetinde alacaklının haklarına halef olur.               
    Alacaklı, diğerlerinin zararına olarak müteselsil borçlulardan birinin vazi-
yetini iyileştirdiği takdirde bu fiilinin neticelerini şahsan tahammül eder.    
                                                                                
    (B) ALACAKLILARIN ARASINDA TESELSÜL:                                        

    Madde 148 - Borcun tamamını tediyesini istemek hakkını her birine bahş et-  
tiğini borçlu beyan ettiği hallerde, müteaddit alacaklılar arasında teselsül    
mevcut olacağı gibi kanunun tayin ettiği maddelerde dahi bu nevi teselsül       
bulunur.                                                                        
    Müteselsil alacaklılardan birine vakı tediye ile borçlu bütün alacaklılara  
karşı beri olur.                                                                
    Alacaklılardan birinin icraya veya mahkemeye müracaatından haberdar edilme- 
dikçe borçlu onlardan dilediğine tediyede muhayyerdir.                          
                                                                                
                             İKİNCİ FASIL                                       
                         Şarta bağlı borçlar                                    
                                                                                
    (A) TALİKİ ŞART:                                                            
    I - Umumiyet itibariyle:                                                    

    Madde 149 - Bir akdin mevzuunu teşkil eden borcun mevcudiyeti, meşkük       
bir hadisenin tahakkukuna talik edilmiş ise o akit şarta bağlı akit olur.       
    İki taraf hilafını kast etmedikleri halde şarta bağlı akit, ancak şartın    
tahakkuku anından itibaren hüküm ifade eder.                                    
                                                                                
    II- Şartın bağlı olduğu sıradaki vaziyet:                                   

    Madde 150 - Şart tahakkuk edinceye kadar borçlu, borcun layıkı veçhile eda- 
sına mani olacak her nevi tasarruftan içtinap etmekle mükelleftir.              
    Şarta bağlı hakkı tehlikeye düçar edilen alacaklı, alacağı mutlak olan ala- 
caklıların haklarını muhafaza için yapmağa salahiyettar oldukları tedbirleri    
ittihaz edebilir.                                                               
    Şartın tahakkukundan evvel yapılan temliki her tasarruf, şartın hükümleri-  
ni ihlal ettiği nispette batıl olur.                                            
                                                                                
    III - Fasıla esnasında tahakkuk eden menfaatler:                            

    Madde 151 - Şartın tahakkukundan evvel taahhüt olunan şey kendisine teslim  
olunan alacaklı, şartın tahakkuku halinde, fasıla esnasında o şeyden elde etti- 
ği menfaatlerede malik olur.                                                    
    Şart tahakkuk etmezse alacaklı elde ettiği menfaatleri red ile mükelleftir. 
                                                                                
    (B) İNFİSAHİ ŞARTLAR:                                                       

    Madde 152 - İnfisahı, meşkük bir hadisenin tahakkukuna talik edilen akit,   
şartın tahakkuku anından itibaren hüküm ifade etmez.                            
    Kaideten, infisah makabline şamil olmaz.                                    
*                                                                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    (C) MÜŞTEREK HÜKÜMLER:                                                      
    I - Şartın tahakkuku:                                                       

    Madde 153 - Eğer şart, iki taraftan birinin bizzat yapması lazım olmayan    
bir şeyin icrasından ibaret ise, o tarafın vefatı halinde mirasçısı onun yeri-  
ne kaim olabilir.                                                               
                                                                                
    II - Hileli mümanaat:                                                       

    Madde 154 - Şartın tahakkukuna iki taraftan biri hüsnü niyet kaidelerine    
muhalif bir hareketle mani olursa, o şart tahakkuk etmiş addolunur.             
                                                                                
    III - Memnu şartlar:                                                        

    Madde 155 - Kanuna veya ahlaka (adaba) mugayir bir fiil veya ihmal, şart    
olarak tayin edilmiş olduğu takdirde bu şarta bağlı olan borç hükümsüz olur.    
                                                                                
                             ÜÇÜNCÜ FASIL                                       
           Pey akçesi, zamanı rücu, ücret tevkifi ve cezai şart                 
                                                                                
    (A) PEY AKÇESİ VE ZAMANI RÜCU:                                              

    Madde 156 - Bir kimse pey akçesi verdiği takdirde, bunu zamanı rücu olarak  
değil; belki akdin inikadına delil olmak üzere vermiş addolunur.                
    Hilafına mahalli adet veya mukavele olmadıkça, pey akçesini alan, matlubu-  
na mahsup etmiyerek onu muhafaza eder.                                          
    Zamanı rücu şart edildiği halde, akitlerden her biri akitten rücu salahiye- 
tini haiz addolunur. Pey akçesi vermiş olan rücu ederse, verdiğini terk eder ve 
pey akçesini almış olan rücu ederse, aldığının iki mislini iade eder.           
                                                                                
    (B) ÜCRET TEVKİFİ:                                                          

    Madde 157 - Hizmet akdinde mukavele mucibince ücretin bir kısmı tevkif      
edildiği halde, hilafına şart veya adet bulunmadıkça tevkif olunan ücret cezai  
şart olarak değil belki istihdam eden kimsenin zararına karşılık olmak üzere    
tutulmuş addolunur.                                                             
    Bu tevkif, ancak amele ücretinin tazminat ile mahsubu caiz olduğu nispette  
muteber olur.                                                                   
                                                                                
    (C) CEZAİ ŞART:                                                             
    I - Alacaklının hakları:                                                    
    1 - İcra ile eda arasındaki münasebet                                       

    Madde 158 - Akdin icra edilmemesi veya natamam olarak icrası halinde tedi-  
ye edilmek üzere cezai şart kabul edilmiş ise, hilafına mukavele olmadıkça,     
alacaklı ancak ya akdin icrasını veya cezanın tediyesini isteyebilir.           
    Akdin muayyen zamanda veya meşrut mahalde icra edilmemesi halinde tediye    
olunmak üzere cezai şart kabul edilmiş ise, alacaklı hem akdin icrasını hem     
meşrut cezanın tediyesini talep edebilir. Meğer ki alacaklı bu hakkından        
sarahaten feragat etmiş veya kayıt dermeyan etmeksizin edayı kabul eylemiş      
olsun.                                                                          
    Borçlunun, cezai şartı tediye ile akitten rücu etmek hakkını ispat edebil-  
mek salahiyeti mahfuzdur.                                                       
                                                                                
    2 - Ceza ile zarar arasındaki münasebet                                     

    Madde 159 - Alacaklı zarara düçar olmasa bile ceza lazım olur.              
    Şart olunan ceza miktarından fazla zarara düçar olan alacaklı, borçlunun    
bir kusuru olduğunu ispat etmedikçe fazlasını isteyemez.                        
                                                                         *      
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
       3 - Fesih halinde alacaklının kısmen vukubulan tediyeye müteallik        
hakları                                                                         

       Madde 160 - Cezai şarta müteallik hükümler, kısmen vakı olan tediyenin   
fesih halinde alacaklıya kalması şartını mutazammın olan mukaveleyede, tatbik   
olunur.                                                                         
    Taksitle satışa dair olan hükümler bakidir.                                 
                                                                                
    II- Cezanın butlanı ve tenkisi:                                             

    Madde 161 - Akitler, cezanın miktarını tayinde serbesttirler.               
    Ceza, kanuna veya ahlaka (adaba) muğayir bir borcu teyit için şart edilmiş  
veya hilafına mukavele olmadığı halde borcun ifası borçlunun mesuliyetini icap  
etmeyen bir hal sebebiyle gayri mümkün olmuş ise, şart olunan cezanın tediyesi  
talep edilemez.                                                                 
    Hakim, fahiş gördüğü cezaları tenkis ile mükelleftir.                       
                                                                                
                             BEŞİNCİ BAP                                        
                 Alacağın temliki ve borcun nakli                               
                                                                                
    (A) ALACAĞIN TEMLİKİ:                                                       
    I - Şartları:                                                               
    1 - Rızai temlik                                                            
    a)  Cevazi                                                                  

    Madde 162 - Kanun veya akit ile veya işin mahiyeti icabı olarak menedilmiş  
olmadıkça borçlunun rızasını aramaksızın alacaklı, alacağını üçüncü bir şahsa   
temlik edebilir.                                                                
    Borçlu, alacağın temlik edilmemesi şart edilmiş olduğunu bu şartı ihtiva    
etmeyen bir ikrarı bilkitabeye istinat ile, alacağını temellük eden üçüncü bir  
şahsa karşı iddia edemez.                                                       
                                                                                
    b) Akdin şekli                                                              

    Madde 163 - Tahriri şekilde yapılmış olmadıkça alacağın temliki muteber     
olmaz.                                                                          
    Bir alacağın temlikini va'detmek, hususi şekle tabi değildir.               
                                                                                
    2 - Kanuni veya kazai temlik                                                

    Madde 164 - Alacağın temliki kanun veya mahkeme kararı mucibince vukubuldu- 
ğu halde bir güna merasime tabi olmaksızın ve evvelki alacaklı tarafından rıza  
izhar edilmesine bile ihtiyaç bulunmaksızın üçüncü şahıslara karşı dermeyan     
edilebilir.                                                                     
                                                                                
    II- Temlikin hükümleri:                                                     
    1 - Borçlunun vaziyeti                                                      
    a) Hüsnüniyetle yapılan tediye                                              

    Madde 165 - Temlik veya temellük eden tarafından alacağın temlik olunduğu   
kendisine bildirilmezden mukaddem evvelki alacaklıya ve mütevali temlikler      
vaki olmuş ise alacağı temellük edenlerden tercihi lazım gelen biri var iken    
diğerine hüsnü niyetle tediyede bulunan borçlu, beri olur.                      
                                                                                
    b) Tediyeden imtina ve tevdi                                                

    Madde 166 - Aidiyeti münazaalı bulunan bir alacağın borçlusu tediyeden im-  
tina edebilir ve alacağı mahkemeye tevdi ile borçtan beri olur.                 
    Borçlu, alacağın münazaalı olduğunu bildiği halde tediyede bulunursa,       
tehlike ve hasarı kendisine ait olur.                                           
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    İki alacaklı arasındaki dava henüz görülmekte ve borç muaccel ise her biri  
borçluyu, borcu olan meblağı tevdie icbar edebilir.                             
                                                                                
    c) Borçluya ait defiler                                                     

    Madde 167 - Borçlu, temlike vakıf olduğu zaman; temlik edene karşı haiz ol- 
duğu defileri, temellük edene karşı dahi dermeyan edebilir.                     
    Borçlunun matlubu temlik eden zimmetinde temlike vakıf olduğu zaman müeccel 
bir alacağı var idise bu alacağın temlik edilen matluptan sonra muacceliyet ik- 
tisap etmiş olmaması şartiyle borç ile takas edilmesini talep edebilir.         
                                                                                
    2 - Fer'i hakların ve senetlerin ve esbabı sübutiyenin devri                

    Madde 168 - Alacağın temlikinde, temlik eden kimsenin şahsına has olanlardan
maada rüçhan hakları ve diğer müteferri haklar dahil olur.                      
    Temlik eden kimse, temellük edene alacak senedini teslim ve mevcut esbabı   
sübutiyeyi ve haklarının izhar için lüzumlu olan malümatı ita ile mükelleftir.  
    Gecikmiş faizler, asıl alacak ile birlikte temlik edilmiş addolunur.        
                                                                                
    3 - Zaman                                                                   
    a) Umumiyet itibariyle                                                      

    Madde 169 - Alacağın temliki ıvaz mukabilinde icra edilmiş ise temlik eden  
kimse alacağın temlik zamanında mevcudiyetini zamındır.                         
    Ayrıca taahhüt etmedikçe borçlunun aczinden mesul değildir.                 
    Temlik meccanen vakı olmuş ise temellük eden kimse alacağın mevcudiyetini   
dahi zamın olmaz.                                                               
                                                                                
    b) Tediye makamına yapılan temlik                                           

    Madde 170 - Tediye makamına kaim olmak üzere bir alacak temlik edilipte ne  
miktar tenzil edileceği tayin edilmemiş ise temellük eden kimse ancak borçlu-   
dan bilfiil tahsil ettiği yahut lazım olan ikdamı sarf eylediği halde tahsil    
etmiş olduğu miktarı kendi alacağına mahsup etmekle mükelleftir.                
                                                                                
    c) Zamanın şümulü                                                           

    Madde 171 - Temlik eden zaman ile mükellef ise; temellük edene karşı ancak  
resülmal ve faiz olarak almış olduğu miktar nispetinde mesuldür. Bundan başka   
temlikin mucip olduğu ve alacaklının borçluya karşı semeresiz takibi dolayısiyle
ihtiyar ettiği masraflarıda zamin olur.                                         
    Temlik, kanun icabı vakı olmuş ise evvelki alacaklı, ne alacağın mevcudiye- 
tine ne de borçlunun eda kabiliyetine kefildir.                                 
                                                                                
    III- Hususi kaidelerin mahfuziyeti:                                         

    Madde 172 - Bazı hakların temlikine mahsus olarak kanunen muayyen olan hü-  
kümler bakidir.                                                                 
                                                                                
    (B) BORCUN NAKLİ:                                                           
    I - Borçlu ve borcun nakli müteahhidi:                                      

    Madde 173 - Bir borçluya karşı yapılan, borcun nakli taahhüdü, müteahhidi   
ya borcu tediye etmek yahut alacaklının rızasını istihsal ederek borcu üzerine  
almak suretiyle borçlunun beraetini tahsile mecbur eder.                        
    Borçlu, borcun nakli müteahhidine karşı borcun nakli akdinden mütevellit    
borçlarını ifa etmedikçe, müteahhit aleyhine taahhüdünü ifa için dava ikame     
edemez.                                                                         
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Borçtan beraet etmemiş olan evvelki borçlu, borcun nakli müteahhidinden     
teminat isteyebilir.                                                            
    II - Nakil müteahhidi ile borçlu arasındaki akit:                           
    1 - İcap ve kabul                                                           

    Madde 174 - Evvelki borçlunun yerine yenisinin kaim olması ve borçtan       
beraeti borcun naklı müteahhidi ile alacaklı arasında yapılacak akit ile        
vukubulur.                                                                      
    Bu akdin icap edildiği, borcun nakli müteahhidi veya onun müsaadesiyle      
evvelki borçlu tarafından borcun nakli mukavelesinin alacaklıya bildirilmesin-  
den istidlal olunabilir.                                                        
    Alacaklının rızası ya sarih olur veya halin icabından anlaşılır. Alacaklı   
ihtirazi kayıt dermeyan etmeksizin borcun nakli müteahhidinin tediyesini kabul  
eder veya bunun borçlu sıfatı ile yaptığı diğer her hangi bir muameleye razı    
olursa borcun naklini kabul etmiş addolunur.                                    
    2 - İptal olunan icap                                                       

    Madde 175 - İcap, alacaklı tarafından her zaman kabul edilebilir. Şu kadar- 
ki borcun nakli müteahhidi veya borçlu kabul için bir mehil tayin edebilir ve   
bu mehlin inkızasına kadar alacaklı süküt ederse icap, reddolunmuş addedilir.   
    Borcun nakli hakkında vukubulan icabın kabulünden evvel yeni bir borcun     
nakli mukavelesi yapılır ve borcun naklinin yeni müteahhidi alacaklıya icapta   
bulunursa, birinci icabı yapan beri olur.                                       
    III - Borçlunun değişmesinin hükmü:                                         
    1 - Borcun ferileri                                                         

    Madde 176 - Borçlu değişmiş olsa bile borçlunun şahsına hasolanlardan       
maada müteferri haklar, baki olur.                                              
    Bununla beraber borcu temin için bir rehin tesis etmiş olan üçüncü şahsın   
ve kefilin mesuliyetleri ancak borcun nakline razı oldukları halde devam eder.  
    2 - İstisnalar                                                              

    Madde 177 - Nakledilen borca müteferri hakları dermeyan etmek hakkı, borç-  
ludan yenisine geçer.                                                           
    Yeni borçlu alacaklı ile yapılan akitten hilafı anlaşılmadıkça evvelki      
borçlunun alacaklıya karşı dermeyan edebileceği şahsi defilerde bulunamaz.      
    Yeni borçlu borcun naklini tevlit etmiş olan hadiseler dolayısiyle evvelki  
borçluya karşı dermeyan edebileceği defileri alacaklıya karşı kullanamaz.       
    IV - Akdin iptali:                                                          

    Madde 178 - Borcun nakli mukavelesi iptal edildiği halde, hüsnü niyet sahi- 
bi üçüncü şahıslara ait olan haklar baki kalmak üzere evvelki borç, bütün       
feri'leriyle birlikte avdet eder.                                               
    Bundan başka akdin iptali ve ika olunan zarar kendisine isnat olunamıyaca-  
ğını nakil müteahhidi ispat edemez ise, alacaklı, evvelce müesses teminatı      
zayi etmesi dolayısiyle veya diğer her hangi bir suretle düçar olduğu zararı    
nakil müteahhidine tazmin ettirebilir.                                          
    V - Bir Mamelekin veya bir işletmenin devralınması:                         

    Madde 179 - (Değişik: 29/6/1956 - 6763/41 md.)                              
    Bir mameleki veya bir işletmeyi aktif ve pasifleriyle birlikte devralan     
kimse, bunu alacaklılara ihbar veya gazetelerde ilan ettiği tarihten itibaren   
onlara karşı                                                                    
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
mamelekin veya işletmenin borçlarından mesul olur; şu kadar ki, iki yıl müddet- 
le evvelki borçlu dahi yenisiyle birlikte müteselsilen mesul kalır; bu müddet   
muaccel borçlar için ihbar veya ilan tarihinden ve daha sonra muaccel olacak    
borçlar için de muacceliyet tarihinden itibaren işlemeye başlar.                
    Borçların bu suretle naklinin hükümleri, tek bir borcun nakli akdinden      
doğan hükümlerin aynıdır.                                                       
    VI - Bir işletmenin diğeriyle birleşmesi ve şeklini değiştirmesi:           

    Madde 180 - (Değişik: 29/6/1956 - 6763/41 md.)                              
    Bir işletme diğer bir işletme ile aktif veya pasiflerin karşılıklı olarak   
devralınması suretiyle birleştirilse, her iki işletmenin alacaklıları bir mame- 
lekin devralınmasından doğan hakları haiz olup bütün alacaklarını yeni işletme- 
den alabilirler.                                                                
    Evvelce hakiki veya hükmi tek bir şahsa ait olup da kollektif veya koman-   
dit şirket haline konulan bir işletmenin borçları hakkında da aynı hüküm tatbik 
olunur.                                                                         
    VII - Taksim halinde ve gayrimenkulün bey'i halinde:                        

    Madde 181 - Miras taksimindeki ve rehin ile mukayyet gayrimenkullerin       
bey'indeki borcun nakline mütedair hususi hükümler bakidir.                     
                                                                                
                             İKİNCİ KISIM                                       
                        Aktin muhtelif nevileri                                 
                             ALTINCI BAP                                        
                            Beyi ve trampa                                      
                             BİRİNCİ FASIL                                      
                             Umumi hükümler                                     
                                                                                
    (A) İKİ TARAFIN HAK VE VAZİFELERİ:                                          

    Madde 182 - Beyi bir akittirki onunla bayi, satılan malı müşterinin ilti-   
zam  ettiği semen mukabilinde müşteriye teslim ve mülkiyeti ona nakleylemek     
borcunu tahammül eder.                                                          
    Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise bayi ile müşteri borçları ay-  
nı zamanda ifa etmekle mükelleftirler.                                          
    Hale göre tayini mümkün olan semen, tesmiye edilmiş hükmündedir.            
    (B) NEFİ VE HASAR:                                                          

    Madde 183 - Halin icabından veya hususi şartlardan mütevellit istisnaların  
maadasında, satılan şeyin nefi ve hasarı akdin in'ikadı anından itibaren müşte- 
riye intikal eder.                                                              
    Bununla beraber yalnız nevan tayin edilmiş olan mebiin ayırt edilmiş olma-  
sıda lazımdır ve başka bir yere gönderilecek ise bayiın bu maksata mebi üzerin- 
den yedini refetmiş bulunmasıda şarttır.                                        
    Taliki şart ile yapılan akitlerde temlik edilen şeyin nefi ve hasarı ancak  
şartın tahakkuku anından itibaren iktisap edene geçer.                          
                                                                                
                             İKİNCİ FASIL                                       
                             Menkul bey'i                                       
    (A) MEVZUU:                                                                 

    Madde 184 - Menkul bey'i, araziden veya gayrimenkul olmak üzere tapu sici-  
line kaydedilen haklardan başka her türlü şeyin bey'idir.                       
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Mahsul veya yıkılması matlup bir binanın enkazı veya taş ocağından çıkarı-  
lacak taşlar gibi bir gayrimenkulden ayrıldıktan sonra menkul olarak mülkiyeti  
nakledilecek mütemmim cüzülerin satılmasıda menkul bey'idir.                    
                                                                                
    (B) BAYİİN BORÇLARI:                                                        
    I - Teslim:                                                                 
    1 - Teslim masrafları                                                       

    Madde 185 - Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise ölçmek ve tartmak  
gibi teslim masrafları bayie, senet yapmak ve mebii kabzetmek için yapılan mas- 
raflar müşteriye aittir.                                                        
                                                                                
    2 - Nakil masrafları                                                        

    Madde 186 -  Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise, satılan şeyin    
teslim mahallinden başka bir yere nakli lazım geldiği zaman, nakil masrafları   
müşteriye aittir.                                                               
    Masrafsız teslim şart edilmiş ise bayi nakil masraflarını üzerine almış     
addolunur.                                                                      
    Liman ve gümrük masrafı olmaksızın teslim mukavele edilmiş ise bayi ihracat,
transit ve ithalat rüsumunu üzerine almış addolunur; fakat eşyanın müşteri tara-
fından kabzedildiği zamanda istifa edilen istihlak rüsumunu deruhde etmiş       
sayılmaz.                                                                       
                                                                                
    3 - Bayiin temerrüdü                                                        
    a) Ticari alım satımlar                                                     

    Madde 187 - Ticari muamelelerde teslim için bir zaman tayin edilmiş olupta  
bayi temerrüt ederse müşterinin teslim talebinden vaz geçerek ademi ifa sebebi  
ile zarar ve ziyan isteyeceğini kabule cevaz vardır.                            
    Müşteri teslimini istemek niyetinde ise muayyen müddetin inkızasında bayii  
bundan haberdar etmesi lazımdır.                                                
                                                                                
    b) Tazmin borcu ve zararın nasıl hesap edileceği                            

    Madde 188 - Borcu ifa etmeyen bayi, müşteriye bu yüzden terettüp eden zararı
zamın olur.                                                                     
    Ticari muamelesinde bayi, borcunu ifa etmezse müşteri mebiin semeni ile ken-
disine teslim edilmiyen şey yerine bir diğerini almak için hüsnü niyetle verdiği
semen arasındaki farkı bayie tazmin ettirebilir.                                
    Mebi, borsaya kayıt ve kabul edilmiş olan veya cari fiatı bulunan mallardan 
ise müşteri yerine bir diğerini almağa muhtaç olmaksızın mebiin semeni ile tes- 
lim için muayyen olan günün fiatı arasındaki farkı zarar ve ziyan olmak üzere   
isteyebilir.                                                                    
                                                                                
    II- Zapta karşı teminat:                                                    
    1 - Teminat borcu                                                           

    Madde 189 - Bayi, satılan şeyin bir üçüncü şahıs tarafından bey'in akdi za- 
manında mevcut bir hak sebebi ile tamamen veya kısmen zaptedilmesinden müşteriye
karşı mesul ve zamındır.                                                        
    Müşteri zabıt tehlikelerinden bey'in in'ikadı zamanında haberdar idise bayi,
yalnız tahsisan iltizam ettiği kefalet hasebiyle mesul ve zamın olur.           
    Bayi üçüncü şahsa ait olan hakkı bilerek gizlemiş ise, zaman ve mesuliyetini
refi veya tahdit yolunda kararlaşmış olan şart batıldır.                        
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    2 - Usulü muhakeme                                                          
    a) Davayı ihbar                                                             

    Madde 190 - Mebiin zaptı ile tehdit edilen müşteri, aleyhine ikame edilen   
davayı zamanla mükellef olan bayie ihbar ettiği zaman bayi halin icabına göre   
ve usulü muhakemeye tevfikan ya müşteri lehinde davaya müdahalede yahut müş-    
teri makamına kaim olarak üçüncü şahsa karşı husumet ve müdafaada bulunmağa     
mecburdur.                                                                      
    İhbar, müdahale ve müdafaaya müsait bir zamanda yapılmış ise müşterinin     
aleyhinde hasıl olan neticei hükmiye müşterinin hilesi veya ağır bir hatası     
eseri olduğu ispat edilmedikçe bayyiede sari olur.                              
    Davanın ihbar edilmemesi mesuliyeti bayie isnat edilemiyen hallerde bayi,   
kendisine zamanında haber verilmiş olması farz ve takdirinde ne derece daha     
müsait bir neticei hükmiye istihsal edilebileceğini ispat ederse mesuliyetten   
o derecede beri olur.                                                           
                                                                                
    b) Mahkeme kararı olmaksızın iade                                           

    Madde 191 - Müşteri, bayii vaktinde davadan haberdar ve kendi namına müda-  
faa ve husumette bulunmasını talep ve ihtar edipte dinletememiş ise; üçüncü     
şahsın mebi üzerindeki hakkını hüküm beklemeksizin hüsnü niyetle tanımış yahut  
istihkak müddeisiyle sulh akdetmiş olsa bile, bayie zaman terettüp eder.        
                                                                                
    3 - Müşterinin hakları                                                      
    a) Tamamen zabıt halinde                                                    

    Madde 192 - Mebiin tamamen zaptolunması halinde beyi münfesih addolunur ve  
müşteri bayiden aşağıdaki taleplerde bulunabilir:                               
    1 - Mebiden istihsal ettiği veya istihsalini ihmal ettiği semereler tenzil  
edilmek üzere tediye etmiş olduğu semenin faiziyle birlikte iadesini.           
    2 - Mebii zapteden üçüncü şahıstan mutalebe edemiyeceği sarfiyatı.          
    3 - Davayı bayie ihbar etmekle içtinap edilmesi mümkün olanlar müstesna     
olmak üzere bütün muhakeme masraflariyle muhakeme haricindeki  masrafları.      
    4 - Doğrudan doğruya mebiin zaptından mütevellit diğer zarar ve ziyanları.  
    Bayi, hiç bir hatanın kendisine isnadı kabil olmadığını ispat etmedikçe     
müşteriye mebiin zaptı yüzünden terettüp eden diğer her türlü zararıda tazmin   
etmekle mükelleftir.                                                            
                                                                                
    b) Kısmen zabıt halinde                                                     

    Madde 193 - Satılan şey kısmen zaptedildiği yahut bayiin kefil olduğu ayni  
bir mükellefiyetle takyit edilmiş bulunduğu halde müşteri bey'in feshini talep  
edemeyip yalnız bu yüzden düçar olduğu zararın tazminini isteyebilir.           
    Şu kadarki mebiin bu ayıbını bilmiş olsa onu satın almayacağı hal karine-   
siyle anlaşılıyorsa her halde feshi dava edebilir.                              
    Bu takdirde müşterinin bayie mebiin zaptedilmeyen kısmını o zamana kadar    
istihsal etmiş olduğu menfaatlerle birlikte iade etmesi lazım gelir.            
                                                                                
    III - Mebiin ayıptan salim olmasını tekeffül:                               
    1 - Mevzuu                                                                  
    a) Umumiyet itibariyle                                                      

    Madde 194 - Bayi müşteriye karşı mebiin zikir ve vadettiği vasıflarını mü-  
tekeffil olduğu gibi maddi veya hukuki bir sebeple kıymetini veya maksut olan   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
menfaatini izale veya ehemmiyetli bir suretle tenkis eden ayıplardan salim bu-  
lunmasını da mütekeffildir.                                                     
    Bayi, bu ayıpların mevcudiyetini bilmese bile onlardan mesuldür.            
                                                                                
    b) Hayvan alım satımında                                                    

    Madde 195 - Hayvan alım satımında bayi tahriren kefalet etmedikçe yahut müş-
teriyi iğfal etmiş olmadıkça tekeffül etmiş addolunmaz.                         
                                                                                
    2 - Tekeffüle karşı                                                         

    Madde 196 - Bayi, mebiin ayıbını müşteriden hile ile gizlemiş ise bey'ide   
tekeffül hükmünü iskat veya tahdit eden her şart batıldır.                      
                                                                                
    3 - Müşterinin bildiği ayıplar                                              

    Madde 197 - Bayi, müşterinin bey'i zamanında malümu olan ayıptan mesul olma-
dığı gibi mebii kafi derecede muayene etmekle fark etmiş olacağı ayıptanda ancak
bunun mevcut olmadığını temin etmiş ise mesul olur.                             
                                                                                
    4 - Keşif ve muayene ve bayie ihbar                                         
    a) Umumiyet itibariyle                                                      

    Madde 198 - Müşteri kabz ettiği mebiin halini örf ve adete göre imkan hasıl 
olur olmaz muayene etmek borcu ile mükellef olup mebi de bayiin tekeffül altında
olan bir ayıp gördüğü zaman bunu derhal bayie ihbar etmesi lazım gelir.         
    Bunu ihmal ettiği halde mebii kabul etmiş sayılır. Meğerki mebide adi bir   
muayene ile meydana çıkarılamıyacak bir ayıp bulunsun.                          
    Bu kabilden bir ayıp sonradan meydana çıkarsa derhal bayie ihbar edilmeli-  
dir. Aksi takdirde, mebi bu ayıp ile beraber kabul edilmiş addolunur.           
                                                                                
    b) Hayvan alım satımında                                                    

    Madde 199 - Hayvan alım satımında kefalet müddeti tahirren tayin edilmemiş  
olupta kefalet hayvanın bir vasfına müteallik değil ise mebide keşfedilen ayıp- 
tan bayiin mesuliyeti, teslim vakı olduğu veya müşterinin kabızda temerrüdü ta- 
hakkuk ettiği günden itibaren dokuz gün içinde bayie ihbar edilmekle beraber    
hayvanın ehli vukuf marifetiyle muayenesinin icrası yine bu müddet zarfında mer-
ciinden talep olunmasına mütevakkıftır.                                         
   Hakim, ehli vukuf raporunu serbestçe takdir eder.                            
                                                                                
    5 -  Bayiin hilesine müterettip hükümler                                    

    Madde 200 - Müşteriyi iğfal etmiş olan bayi, ayıbın kendisine vaktinde ihbar
edilmemiş olduğunu ileri sürerek mesuliyetten kurtulamaz.                       
                                                                                
    6 - Başka mahalden vakı olan beyi                                           

    Madde 201 - Başka bir mahalden gönderilen mebiin ayıplı olduğunu iddia eden 
müşteri, bulunduğu yerde bayiin mümessili yok ise mebiin muhafazası için lazım  
gelen tedbirleri muvakkaten ittihaz etmekle mükelleftir. Müşteri, ayıplı olduğu-
nu iddia ettiği mebii muhafaza için icabeden tedbirleri yapmaksızın bayie       
gönderemez.                                                                     
    Müşteri, vakit kaybetmeksizin mebiin halini usulen tasdik ettirmekle mükel- 
leftir. Aksi halde, iddia olunan ayıbın mebi kendisine vasıl olduğunu zaman     
mevcut bulunduğunu ispat etmeğe mecbur olur.                                    
    Mebiin az zamanda bozulmak korkusu varsa müşterinin onu bulduğu yerde mercii
marifetiyle sattırmağa salahiyeti ve hatta bayiin menfaati böyle iktiza ediyorsa
mecburiyeti vardır. Müşteri, her halde bayii mümkün olan süratle keyfiyetten    
haberdar etmekle mükellef ve etmediği takdirde zarar ve ziyan davasına maruzdur.
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    7 - Tekeffüle müstenit dava                                                 
    a) Bey'in feshi yahut semenin tenzili                                       

    Madde 202 - Bayiin tekeffülü altındaki mebiin ayıbı anlaşıldığı zaman müş-  
teri muhayyerdir. Dilerse mebii redde hazır olduğunu beyanla bey'in fesh edil-  
mesini, dilerse mebii alıkoyup kıymetinin noksanı mukabilinde semenin tenzil    
olunmasını dava eder.                                                           
    Hakim, müşterinin mebii ret davası üzerine hal icabı bey'in feshini muhik   
göstermiyorsa semenin tenzili ile iktifa edebilir.                              
    Kıymetinin noksanı mebiin semenine müsavi ise müşteri ancak bey'in feshini  
talep edebilir.                                                                 
                                                                                
    b) Mebiin tebdili                                                           

    Madde 203 - Mebi, miktarı muayyen misli şeylerden ise müşteri dilerse       
fesih veya semenin tenzilinden hiç birini talep etmeyip mebiin ayıptan ari      
mislile değiştirilmesini dava edebilir.                                         
    Mebi, başka bir yerden gönderilmiyorsa bayiin de müşteriye derhal ayıptan   
ari mislini teslim ve müşterinin düçar olduğu zararı tamamen tazmin ederek      
aleyhine ikame edilecek davadan kurtulmağa salahiyeti vardır.                   
                                                                                
    c) Mebiin zıyaı halinde bey'in feshi                                        

    Madde 204 - Mebiin ayıp sebebi ile yahut kazaen telef ve ziyaa veya hasara  
uğraması, ayıptan dolayı feshi davaya mani olmaz. Bu takdirde müşterinin red    
ile mükellef olduğu şey mebiden elinde kalandır.                                
    Mebi müşterinin taksiri yüzünden telef olmuş yahut müşteri onu başkasına    
temlik veya şeklini tağyir etmiş ise ancak kıymet noksanına mukabil semenin     
tenzilini dava edebilir.                                                        
                                                                                
     8 - Feshin hükümleri                                                       
     a)  Umumiyet itibariyle                                                    

     Madde 205 - Beyi fesh edilince müşteri bayie mebi ile beraber              
ondan istihsal ettiği menfaatleri iade etmekle mükelleftir.                     
    Bayiin müşteriye almış olduğu semeni faiziyle beraber iade ettikten başka   
mebiin tamamen zaptı halinde olduğu gibi muhakeme masrafiyle müşterinin mebia   
vaki olan masrafları ödemesi lazımdır. Bayi bunlardan maada  müşteriye ayıplı   
mal teslim etmesinden doğrudan doğruya tevellüt etmiş olan zararı da ayrıca     
tazmin etmeğe mecburdur.                                                        
    Bayi, kendisine hiç bir kusur isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe müşteri-
nin diğer her türlü zararlarını tazmin etmeğe borçludur.                        
    b)   Birden ziyade malın bey'i halinde fesih                                

    Madde 206 -  Bİrden ziyade şey veya parça birlikte satılmış olupta bunlar-  
dan bazısı ayıplı çıktığı halde fesih, ancak, ayıplı çıkanlar hakkında          
dava olunabilir.                                                                
    Şu kadarki ayıplı kısmın diğerinden tefriki müşteriye veya bayie ehemmiyet- 
li bir zarar husule gelmeksizin mümkün olmazsa, feshin bütün mebie teşmili      
zaruri olur.                                                                    
    Mebiin aslı hakkında bey'in feshi, ayrı semen beyan edilerek satılmış olsa  
bile ferilerinede şamil olur; amma feriler hakkındaki fesih mebiin aslına       
şamil olmaz.                                                                    
    9 - Müruru zaman                                                            

    Madde 207 - Bayi daha uzun müddet için kefalet etmemiş ise, mebii ayıba     
karşı tekeffülden mütevellit her türlü dava, mebideki ayıp daha sonra meydana   
çıksa bile müşteriye teslim vukuundan itibaren bir sene geçmekle sakıt olur.    
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Fakat müşterinin, bayi tarafından aleyhine ikame edilen davaya karşı        
mebiin tesliminden itibaren bir sene geçmeksizin ihbar ettiği ayıptan dolayı    
defi hakkı sene geçmekle sakıt olmayıp devam eder.                              
    Bayi müşteriyi iğfal etmiş ise bu bir senelik müruru zamandan istifade ede- 
 mez.                                                                           
                                                                                
    (C) MÜŞTERİNİN BORÇLARI:                                                    
    I - Semenin edası ve mebiin kabzı:                                          

    Madde 208 - Müşteri bey'i aktinde mukarrer olan surete tevfikan semeni eda  
ve kendisine mukarrer olan şartlar dairesinde arzedilen mebii kabz etmekle      
mükelleftir.                                                                    
    Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise, kabzın derhal vukuu lazımdır. 
                                                                                
    II - Semenin tayini:                                                        

    Madde 209 - Müşteri kat'i sipariş yapmış fakat semeni tayin etmemiş ise     
beyi siparişin yapıldığı gün ve mahalde cari fiat üzerinden aktedilmiş sayılır. 
    Semen, mebiin veznine göre hesap ediliyorsa darası tenzil olunur.           
    Ticarette bazı emtianın semenin gayri safi vezin üzerinden yahut muayyen    
bir miktar veya yüzde şu kadar tenzil edilerek hesap edilmesi yolundaki hususi  
taamüller mahfuzdur.                                                            
                                                                                
    III- Semene istihkak ve semenin faizi:                                      

    Madde 210 - Hilafına mukavele mevcut değil ise mebi müşterinin yedine gi-   
rince bayi semene müstehak olur.                                                
    Adet bu yolda ise yahut müşteri mebiden semene veya diğer türlü hasılat     
istifa imkanını elde etmiş ise mebiin semeni mücerret vadeye nazaran müşteri    
tarafından vukua gelen temerrüt üzerine müterettip hükümlerden başka hatta hiç  
bir ihtar dahi yapılmaksızın faize tabidir.                                     
                                                                                
    IV - Müşterinin temerrüdü:                                                  
    1 - Bayiin fesih hakkı                                                      

    Madde 211 - Mebi ancak semenin tediyesinden sonra veya tediyesi akabinde    
teslim edilmek lazım gelen hallerde müşteri tediyeden temerrüt ederse, bayi     
hiç bir merasime muhtaç olmaksızın bey'i feshedebilir.                          
    Fakat bu hakkını kullanmak istiyorsa keyfiyetten müşteriyi derhal haberdar  
etmekle mükelleftir.                                                            
    Mebi, müşteriye teslim edilmiş ise bayi bu hakkı sarahaten muhafaza etmiş   
olmadıkça bey'i feshedilip mebii istirdat edemez.                               
                                                                                
    2 - Zarar ve ziyan nasıl hesap edileceği                                    

    Madde 212 - Ticari muamelelerde bayi, mebiin semenini tediyeden temerrüt    
eden müşteriden, bu semenle mebii diğerine hüsnü niyetle sattığı semen arasın-  
daki farktan ibaret olan zarar ve ziyanı istiyebilir.                           
    Mebi borsada mukayyet olan veya cari fiyatı bulunan emtiadan ise, bayi,     
bunu diğerine satmağa muhtaç olmaksızın mebiin semeni ile tediye için muayyen   
olan vade gününün fiyatı arasındaki farkı zarar ve ziyan olmak üzere müşteri-   
den talebedebilir.                                                              
                                                                                
                             ÜÇÜNCÜ FASIL                                       
                          Gayrimenkul bey'i                                     
                                                                                
    (A) AKDİN ŞEKLİ:                                                            

    Madde 213 - Gayrimenkul bey'i muteber olmak için resmi senede raptedilmek   
şarttır. Gayrimenkule dair beyi vadi ve bey'i bilvefa ve istimlak mukavelesi    
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
resmi senede raptedilmedikçe muteber değildir. Mukaveleden mütevellit şuf'a     
hakkı için tahriri şekil kafidir.                                               
                                                                                
    (B) ŞARTLA BEYİ VE MÜLKiYETİN MUHAFAZASI:                                   

    Madde 214 - Bir gayrimenkulün şartla bey'i halinde şart tahakkuk etmedikçe  
beyi, tapu siciline kaydedilmez.                                                
    Mülkiyetin bayi uhdesinde mahfuziyetine dair olan şart dahi tescil olunmaz. 
                                                                                
    (C) TEKEFFÜL:                                                               

    Madde 215 - Hilafına mukavele mevcut değil ise, satılan gayrimenkul beyi    
senedinde yazılı olan ölçü miktarını ihtiva etmediği takdirde; bayi, noksanını  
müşteriye tazmin etmekle mükelleftir. Satılan gayrimenkul resmi bir mesahaya    
müsteniden sicilde yazılı olan ölçü miktarını ihtiva etmediği takdirde, bayi,   
tahsisen taahhüt altına girmemiş ise tazmin ile mükellef değildir.              
    Bir binanın ayıplı olmasından mütevellit ve tekeffüle müstenit davalar mül- 
kiyetin devrinden beş sene geçmekle sakıt olur.                                 
                                                                                
    (D) MENFAAT VE MUHATARA:                                                    

    Madde 216 - Mebiin müşteri tarafından kabzedilmesi için mukavele ile bir    
müddet tayin edildiği halde onun nefi ve hasarının müşteriye intikal etmemesi   
asıldır.                                                                        
                                                                                
    (H) MENKUL BEY'İ HAKKINDAKİ HÜKÜMLERE MÜRACAAT:                             

    Madde 217 - Menkul bey'ine müteallik hükümler, kıyas tarikiyle gayrimenkul  
bey'ine de tatbik olunur.                                                       
                                                                                
                             DÖRDÜNCÜ FASIL                                     
                          Bey'in bazı nevileri                                  
                                                                                
    (A) NÜMUNE ÜZERİNE BEYİ:                                                    

    Madde 218 - Nümune üzerine beyide nümune kendisine tevdi edilen taraf,      
yedindeki nümunenin kendisine teslim edilen nümune olduğunu ispata mecbur       
olmayıp nümunenin şekli değişse bile bu tagayyür muayenenin zaruri icabatından  
ise söz ile tasdik olunur; diğer tarafın her halde hilafını ispata hakkı var-   
dır.                                                                            
    Nümune müşterinin velev kusuru olmaksızın yedinde bozulmuş veya zıyaa       
uğramış ise bayi mebıin nümuneye muvafakatini ispat ile mükellef tutulmayıp,    
aksini iddia eden müşterinin, ispat etmesi lazımgelir.                          
                                                                                
    (B) TECRÜBE VE MUAYENE ŞARTİYLE BEYİ:                                       
    I - Mahiyeti:                                                               

    Madde 219 - Tecrübe veya muayene şartiyle beyide, müşteri mebii kabul yahut 
reddetmekte serbesttir. Mebi müşterinin yedine geçmiş olsa bile kabul edilince- 
ye kadar bayiin mülkünde kalır.                                                 
                                                                                
    II - Bayiin nezdinde muayene:                                               

    Madde 220 - Muayene bayiin nezdinde icra edilmek icabedip te müşteri mebi   
mukavelenin veya adetin tayin ettiği müddet içinde kabul etmediği halde bayi    
serbest olur.                                                                   
    Böyle bir müddet tayin edilmemiş ise, bayi münasip bir müddet geçtikten     
sonra mebii kabul veya reddetmesini, müşteriye ihtar edebilir; derhal cevap     
verilmezse serbest olur.                                                        
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    III - Müşteri nezdinde muayene:                                             

    Madde 221 - Mebi muayene edilmeksizin müşteriye teslim edildiği takdirde,   
mukavelenin veya adetin tayin ettiği müddet içinde ve böyle bir müddet tayin    
etmiş değil ise bayiin ihtarı akabinde müşteri bey'i kabul etmediğini beyan veya
bayie reddetmezse, beyi tekemmül etmiş addolunur. Müşterinin, semeni ihtirazi   
kayıt beyan etmeksizin tamamen veya kısmen tesviye veya mebii tecrübe için zaru-
ri olan suretten başka bir surette tasarruf edilmesiyle de beyi tamam olmuş     
olur.                                                                           
                                                                                
    (C) TAKSİTLE BEYİ:                                                          
    I - Bayiin muhayyerliği:                                                    

    Madde 222 - Menkul bir mal semeni taksitle tesviye edilmek şartiyle beyi ve 
teslim edilip te müşteri taksitlerden birini tediyeden temerrüt ettiği halde    
bayi o taksitin tediyesini talep edebileceği gibi kendisi için bu hakkı muhafaza
etmiş ise mebiin mülkiyetini iddia veya bey'i feshedebilir.                     
                                                                                
    II - Bayiin diğer hakları:                                                  

    Madde 223 - Mebiin mülkiyetini iddia eden bayi hakkında mülkiyeti muhafaza  
şartına müteallik olan hükümler tatbik olunur.                                  
    Bayi bey'i feshettiği halde bayi ve müşterinin her biri, diğerinden aldığı  
şeyi iade ile mükelleftir. Bayi her halde münasip bir icar bedeli talep edebile-
ceği gibi mebi bozulmuş ise tazminat dahi istiyebilir.                          
    Müşteriye bundan ziyade borç tahmil eden mukaveleler batıldır.              
                                                                                
    III- Muacceliyet şartları:                                                  

    Madde 224 - Taksitlerden birinin tediye edilmemesi halinde semenin mecmuunun
muacceliyet kesbetmesi şart edilmiş ise bayiin bu şarttan istifade edebilmesi   
müşterinin iki mütevali taksiti vermekten temerrüt etmesine ve bu iki taksit    
mecmuunun semenin en aşağı onda birini teşkil eylemesine mütevakkıftır.         
                                                                                
    (D) MÜZAYEDE:                                                               
    I -Bey'in inikadı:                                                          

    Madde 225 - Cebri müzayedelerde beyi, müzayede memurunun ihalesiyle münakit 
olur.                                                                           
    Herkesin iştirak edebildiği ihtiyari ve aleni müzayedelerde beyi, bayiin    
ihalesiyle münakit olur. Bayi buna muhalif bir arzu beyan etmemiş ise, müzayede-
yi idare eden kimsenin, müzayede edilen malı en çok verene ihale etmeğe hakkı   
vardır.                                                                         
                                                                                
    II - Müzayedenin butlanı:                                                   

    Madde 226 - Kanuna veya ahlaka (adaba) mugayir tertibatla müzayedeye fesat  
karıştırılmış ise her alakadar tarafından on gün zarfında itiraz edilebilir. Bu 
itiraz cebri müzayedelerde icra ve iflas muamelelerine nezaret eden makamlara ve
diğer hallerde mahkemeye arz olunur.                                            
                                                                                
    III- Müzayedeye iştirak edenin ne zaman mülzem olacağı:                     
    1 - Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 227 - Müzayedeye iştirak eden kimse, beyi için muayyen olan şartlar   
dairesinde, teklifiyle mülzem olur. Hilafına bir şart mevcut değil ise pey      
sürenin mülzemiyeti kendisinden fazla veren zuhur etmesiyle yahut teklifinin    
müzayede hitamında mutat olan nidalar akibinde kabul olunmıyarak ihalenin icra  
edilmemesiyle zail olur.                                                        
*                                                                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
       2 - Gayrimenkul müzayedesi                                               

       Madde 228 - Gayrimenkul müzayedesinde ihalenin veya ihalenin reddinin    
müzayede akebinde vukuu lazımdır. Pey süren kimsenin müzayededen sonra mülzemi- 
yetinin imtidadını mutazammın şart batıldır. Şu kadarki bu hüküm cebri müzayede-
ler ile ihalenin resmi bir merci tarafından tasdika muhtaç olduğu hallerde      
tatbik olunmaz.                                                                 
                                                                                
    IV - Tediyenin peşin olması lüzumu:                                         

    Madde 229 - Hilafı, beyi'de şart edilmemiş ise ihale bedelinin peşin tediye-
si lazımdır. İhale bedeli peşin veya beyi şartlarına tevfikan tesviye edilmezse 
bayi, bey'i derhal feshedebilir.                                                
                                                                                
    V - Tekeffül:                                                               

    Madde 230 - Müzayede şartnamesinde sarih bir taahüdün bulunması veya        
müzayedeye iştirak edenlere karşı bir hile yapılmış olması halleri müstesna     
olmak üzere, cebri müzayedelerde tekeffüle mahal yoktur.                        
    Müzayede ile mal alan kimse o mala tapu siciline ve beyi şartlarına ve ka-  
nuna nazaran muayyen olan hali ve hakları ve mükellefiyetleri ile malik olur.   
    İhtiyari ve aleni müzayedelerde bayi, adi beyide olduğu gibi mebii tekeffül 
ile mükelleftir. Şu kadarki hilesinden mütevellit olandan maada tekeffüllerde   
usulü dairesinde ilan edilen beyi şartları zımnında, tahallüs edebilir.         
                                                                                
    VI - Mülkiyetin intikali:                                                   

    Madde 231 - Müzayede ile menkul bir mal alan kimse onun mülkiyetini ihale   
anında iktisabeder. Müzayededen alınan gayrimenkulün mülkiyeti ancak tapu sicil-
line kaydedilmekle müşteriye intikal eder. Müzayede memuru ihalesi beyi zabıtna-
mesinde gösterilen gayrimenkulün müşteri namına tescil edilmesini derhal tapu   
memuruna tebliğ eder.                                                           
    Cebri müzayedelerin cereyanı sırasındaki ihalelere müteallik hükümler       
bakidir.                                                                        
                                                                                
                             BEŞİNCİ FASIL                                      
                                Trampa                                          
                                                                                
    (A) TRAMPA BEYİ HÜKÜMLERİNE TABİDİR:                                        

    Madde 232 - Beyi hükümleri trampada da tatbik olunur. Şöyleki trampa eden-  
lerden her biri, itasını taahhüt ettiği şeye nazaran bayi ve kendisine verilmesi
taahhüt olunan şeye göre müşteri hükmünde tutulur.                              
                                                                                
    (B)  TEKEFFÜL:                                                              

    Madde 233 - Trampa suretiyle aldığı şey yedinden zaptolunan yahut onu ayı-  
bından dolayı reddeden taraf, muhayyerdir; dilerse zarar ve ziyanı diğer tarafa 
tanzim ettirir, dilerse vermiş olduğu şeyi istirdat eder.                       
                                                                                
                             YEDİNCİ BAP                                        
                                Hibe                                            
                                                                                
    (A) MEVZUU:                                                                 

    Madde 234 - Hibe, hayatta olan kimseler arasında bir tasarrufturki onunla   
bir kimse, mukabilinde bir ıvaz taahhüt edilmeksizin malının tamamını veya bir  
kısmını diğer bir kimseye temlik eder.                                          
    Henüz iktisap edilmemiş olan bir haktan feragat yahut bir mirası reddetmek, 
hibe değildir. Ahlaki bir vazifenin ifasıda, hibe sayılmaz.                     
                                                                               *
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    (B) HİBEYE EHLİYET:                                                         
    I - Vahip hakkında:                                                         

    Madde 235 - Karı koca malının idaresi usulünden yahut mirasçılık hakından   
neşet eden tahditler mahfuz kalmak üzere medeni haklarını kullanmak salahiyetine
sahip olan herkes, hibe yapabilir. Tasarrufa ehil olmayanın malı, ancak kanuni  
mümessillerinin mesuliyetleri kaydiyle ve vesayet hakkındaki hükümlere riayetle 
hibe olunabilir.                                                                
    Bir hibeyi takip eden sene içinde başlayan bir muhakeme neticesinde vahibin 
israfından dolayı hacrine hüküm olunursa, o hibe Sulh Mahkemesince iptal        
olunabilir.                                                                     
                                                                                
    II - Hibeyi kabul eden hakkında:                                            

    Madde 236 - Medeni haklarını kullanmak salahiyetinden mahrum olan kimse,    
temyiz kudretine malik ise hibeyi kabul ve bu sebeple mal iktisap edebilir.     
    Fakat o kimsenin kanuni mümessili kendisini hibeyi kabulden meni veya hibe  
olunan şeyin iadesini emrederse hibe keenlemyekün veya merdut olur.             
                                                                                
    (C) ŞEKLİ:                                                                  
    I - Elden hibe:                                                             

    Madde 237 - Elden hibe, vahibin bir şeyi mevhubünlehe teslim etmesiyle vücut
bulur.                                                                          
    Gayrimenkulün veya gayrimenkul üzerindeki ayni hakların hibesi, ancak tapu  
sicilline kaydedilmekle tamam olur.                                             
    Bu tescil, ancak muteber bir hibe taahhüdüne istinaden yapılabilir.         
                                                                                
    II - Hibe vadi:                                                             

    Madde 238 - Hibe taahüdünün muteber olması tahriri olmasına mütevakkıftır.  
    Bir gayrimenkulün yahut gayrimenkul üzerindeki ayni bir hakkın hibesi       
taahhüdü, ancak resmi senetle yapılmış ise muteber olur.                        
    Hibe taahhüdü, tenfiz edilince elden yapılmış hibe gibi olur.               
                                                                                
    III- Kabulün neticeleri:                                                    

    Madde 239 - Bir kimse, diğerine hibe ettiği malı; diğer mallardan bilfiil   
tefrik etmiş olsa bile, mevhubünlehin kabulüne kadar hibesinden rücu edebilir.  
                                                                                
    (D) ŞARTLARI VE MÜKELLEFİYETLERİ:                                           
    I - Umumiyet itibariyle:                                                    

    Madde 240 - Hibe, şartla yahut mükellefiyetle takyit olunabilir. Tenfizi    
vahibin ölümüne bağlı hibede vasiyet hükmü cereyan eder.                        
                                                                                
    II - Şartın icrası:                                                         

    Madde 241 - Vahip, mukavele mucibince mevhubünleh tarafından kabul edilmiş  
olan mükellefiyetin icrasını talep edebilir.                                    
    Ammenin menfaati için mevhubunlehe tahmil edilmiş olan mükellefiyetin icra- 
sını talebetmek salahiyeti, vahibin vefatından sonra, ait olduğu mercie intikal 
eder.                                                                           
    Hibe edilen şeyin kıymeti masrafını korumaz ve masraf fazlası kendisine tes-
viye edilmezse mevhubunlehin, mükellefiyeti icradan imtina etmeğe hakkı vardır. 
                                                                                
    III- Rücu şartları:                                                         

    Madde 242 - Vahip, mevhubunlehin kendisinden evvel vefatı halinde hibe      
edilen şeyin mülküne rücu etmesini şart edebilir.                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Hibe edilen gayrimenkule veya bir gayrimenkul üzerindeki ayni hakka taallük 
eden rücu şartı tapu siciline şerh verilebilir.                                 
                                                                                
    (H) VAHİBİN MESULİYETİ:                                                     

    Madde 243 - Vahip, hileden veya ağır dikkatsizlikten maada hallerde, hibeden
neşet eden zarardan mevhubunlehe karşı mesul olmayıp ancak hibe edilen şeyin    
veya alacağın tekeffülünü vadetmiş ise; bununla mükelleftir.                    
                                                                                
    (V) İPTAL:                                                                  
    I - Hibe edilen malların istirdadı:                                         

    Madde 244 - Vahip, aşağıdaki hallerden biri vukuunda elden yaptığı hibeden  
veya tenfiz ettiği taahhüdünden rücu ve mevhubunlehin elinde halen ne kalmış ise
onun iadesini dava edebilir.                                                    
    1 - Mevhubunleh, vahibe yahut yakınlarından birine karşı ağır bir cürum     
irtikap ederse.                                                                 
    2 - Mevhubunleh, vahide veya ailesi için kanunen mükellef olduğu vazifelere 
karşı ehemmiyetli bir suretle riayetsizlikte bulunmuş ise.                      
    3 - Mevhubunleh, hibeyi takyit eden mükellefiyeti haklı bir sebep olmaksızın
icra etmezse.                                                                   
                                                                                
    II - Hibe taahhüdünden rücu ve iptal:                                       

    Madde 245 - Hibeyi taahhüt eden kimse, aşağıdaki hallerde taahhüdünden rücu 
ve tenfizinden imtina edebilir:                                                 
    1 - Elden hibe edilen bir malın istirdadını talebe salahiyet veren sebepler-
den biri varsa.                                                                 
    2 - Hibeyi taahhüt ettikten sonra tenfizi müteahhit için fevkalade külfetli 
olacak derecede mali vaziyeti değişmiş ise.                                     
    3 - Hibeyi taahhütten sonra yeni veya hissolunacak derecede külfetli aile   
vazifeleri tehaddüs etmiş ise.                                                  
    Hibeyi taahhüt eden kimse borcunu edadan aczi tevsik veya iflası ilan olunur
ise, hibe taahhüdü iptal olunur.                                                
                                                                                
    III- Müruru zaman ve dava hakkının mirasçılara intikali:                    

    Madde 246 - Vahibin, rücu sebebine vakıf olduğu günden itibaren bir sene    
içinde hibeden rücu etmeğe hakkı vardır.                                        
    Vahip sene geçmeden vefat ederse dava hakkı, mirasçılarına intikal eder ve  
mirasçılar senenin hitamına kadar rücu davası ikame edebilirler.                
    Mevhubunleh, haksız olarak tasavvur ve tasmim ile vahibi öldürür veya rücu  
hakkını kullanmaktan menederse, mirasçılar hibenin feshini dava edebilirler.    
                                                                                
    IV- Vahibin vefatı:                                                         

    Madde 247 - Hilafına hüküm mevcut değil ise, muayyen zamanlarda bir şey     
verilmesini tazammun eden hibenin hükmü, vahibin vefatiyle nihayet bulur.       
                                                                                
                             SEKİZİNCİ BAP                                      
                                 İcar                                           
                                                                                
                             BİRİNCİ FASIL                                      
                               Adi icar                                         
                                                                                
    (A) TARİFİ:                                                                 

    Madde 248 - Adi icar, bir akittirki mucir onunla, müstecire ücret mukabilin-
de bir şeyin kullanılmasını terk etmeği iltizam eder.                           
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    (B) MUCİRİN VAZİFELERİ :                                                    
    I - Mecurun teslimi :                                                       
    1 - Kullanılmağa salih bir halde                                            

    Madde 249 - Mucir, mecuru akitten maksut olan kullanmağa salih bir halde    
müstecire teslim etmek ve icar müddeti zarfında bu halde bulundurmak ile mü-    
kelleftir.                                                                      
    Mecur, akitten maksut olan kullanmak mümkün olmıyacak yahut intifa ehemmi-  
yetli suretle azalacak bir halde teslim olunursa müstecir akdi feshe yahut      
ücretten münasip bir miktarın tenzilini istemeğe salahiyettardır.               
    Eğer ayıp, müstecirin yahut kendisiyle birlikte yaşayan kimselerin yahut    
işçilerin sıhhati için ciddi bir tehlike teşkil etmekte ise; mucir, bu tehlikeye
akdi yaparken vakıf olmuş veya fesih hakkından feragat etmiş olsa bile yine     
icarı feshedebilir.                                                             
                                                                                
    2 - Bilahara akde muhalif hal hudusü                                        

    Madde 250 - Mecur, icare müddeti zarfında müstecirin bir kusuru olmaksızın  
akitten maksut olan kullanılmak mümkün olmıyacak veya ehemmiyetli surette aza-  
lacak bir hale düştüğü takdirde, müstecir, ücretten mütenasip bir miktarın ten- 
zilini talep edebileceği gibi; ayıp münasip bir müddet zarfında bertaraf edil-  
mezse, akdi dahi feshedebilir.                                                  
    Mucir, kendisinin bir kusuru olmadığını ispat edemez ise tazminat ile mükel-
lef olur.                                                                       
                                                                                
    3 - Ayıp halinde muamele                                                    

    Madde 251 - Mecur, icare müddeti zarfında zaruri tamirata muhtaç olduğu     
takdirde; müstecir, hakkına halel gelmemek şartiyle bu tamiratın icrasına       
müsaade etmeğe mecburdur.                                                       
    İntifa başladığı zaman mevcut yahut intifa esnasında hadis olupta külfeti   
kendine ait olmayan ve mucire yapılan ihbar üzerine münasip bir mehil zarfın-   
da bertaraf edilmiyen ufak tefek ayıpları, müstecir, mucir hesabına izale ede-  
bilir.                                                                          
                                                                                
    4 - Kullanmanın mümkün olamaması                                            

    Madde 252 - Müstecir, kendi kusurundan yahut şahsında hadis olan mücbir     
bir sebebten dolayı mecuru kullanamadığı yahut mahdut surette kullandığı tak-   
dirde mucir, mecuru akit dairesinde kullanmağa hazır bulundurmuş oldukça;       
müstecir, kiranın tamamını vermekle mükellef olur.                              
    Bu takdirde mucir, sarfıyattan tasarruf eylediği miktarı ve mecurun diğer   
suretle kullanılmasından elde ettiği menfaatleri kiraya mahsup etmeğe mecburdur.
    Mucip akdin icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde,  
iki tarafın akdi feshetmek hakları mahfuzdur.                                   
                                                                                
    II - Üçüncü şahsın iddasına karşı mesuliyet :                               
    1 - Teminat                                                                 

    Madde 253 - Üçüncü bir şahıs, mecur üzerinde müstecirin haklariyle telifi   
kabil olmayacak bir iddiade bulunduğu takdirde; mucir, müstecirin ihbarı üzeri- 
ne muhasamayı deruhte ve müstecirin akit mucibince mecurdan intifaına halel     
gelmiş ise tazminat itasiyle mükellef olur.                                     
                                                                                
    2 - Beyi ile icarın infisahı                                                

    Madde 254 - İcarın akdinden sonra, mecur, mucir tarafından ahara temlik     
yahut icraen takibat veya iflas tariki ile kendisinden nezedildiği takdirde;    
müstecir, mecurun ahiren maliki olan üçüncü şahıstan ancak kabulü şarti ile     
icarenin devamını ve mucirden akdi icra yahut tazminat ita etmesini isteyebilir.
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Bununla beraber icar edilen şey bir gayrimenkul olduğu takdirde, akit       
daha evvel feshe müsait olmadıkça kanunen ihbar caiz olan miada kadar üçüncü    
şahıs, icara riayet etmekle mükellef tutulur ve feshi ihbar etmediği takdirde   
akdi kabul etmiş addolunur.                                                     
    Ammenin menfaati için istimlake dair olan hususi hükümler mahfuzdur.        
                                                                                
    3 - Tapu siciline şerh                                                      

    Madde 255 - Bir gayrimenkulün icarında akdin tapu siciline şerh verilmesini 
iki taraf mukavele edebilirler.                                                 
    Bu şerh, sonraki maliklere müstecirin icar akdi dairesinde gayrimenkulden   
intifaına müsaade etmek mecburiyetini tahmil eder.                              
                                                                                
    (C)  MÜSTECİRİN BORÇLARI:                                                   
    I - Borca muvafık surette tekayyüt:                                         

    Madde 256 - Müstecir mecuru kullanırken tam bir ihtimam dairesinde hareket  
ve apartman icarında bina dahilinde oturanlara karşı icabeden vazifeleri ifa ile
mükelleftir.                                                                    
    Müstecir vukubulan ihtara rağmen bu mükellefiyete daimi surette muhalefet   
eder yahut açıktan açığa fena kullanarak mecura daimi bir zarar iras eylerse    
mucir tazminat ile birlikte icar akdinin hemen feshini talep edebilir.          
    Mecurda, icrası mucire ait tamirata lüzum hasıl olduğu yahut üçüncü bir     
şahıs mecur üzerinde bir hak iddia ettiği takdirde; müstecir, keyfiyeti hemen   
mucire ihbar etmekle mükelleftir. Aksi takdirde zarardan mesul olur.            
                                                                                
    II - Kiranın tediyesi:                                                      

    Madde 257 - Müstecir kirayı akit ile yahut mahalli adet ile muayyen olan    
zamanda tediyeye mecburdur.                                                     
    Böyle muayyen bir zaman bulunmadığı takdirde, icar altı aylık yahut senelik 
ise her altı ayın mürurunda ve daha az bir müddet için ise beher ayın mürurundan
sonra nihayet icar müddetinin hitamında verilmek lazımdır.                      
                                                                                
    (D) MÜKELLEFİYET VE VERGİLERİ VE TAMİRİ TAHAMMÜL:                           

    Madde 258 - Mecurun mükellefiyeti ve vergileri mucire aittir.               
    Mecurun alelade kullanılması için muktazi tathir ve ıslah masrafı müstecire 
ve tamir mucire aittir. Bu hususta mahalli adete bakılır.                       
                                                                                
    (H) MÜSTECİRİN MÜSTECİRİ:                                                   

    Madde 259 - Müstecir, mucire zarar verecek bir tebeddülü mucip olmamak      
şartiyle, mecuru tamamen yahut kısmen ahara icar yahut icarı bir üçüncü         
şahsa ferağ edebilir.                                                           
    İkinci müstecir, birinci müstecire müsaade edilenden başka bir tarzda       
kullandığı takdirde; birinci müstecir, bundan dolayı mucire karşı mesul olur.   
    Mucir, ikinci müsteciri bu hususa riayet ettirmeğe selahiyettardır.         
                                                                                
    (V) HİTAM:                                                                  
    I - Müstecirin temerrüdü :                                                  

    Madde 260 - Müstecir icar müddetinin hitamından evvel muacceliyet kesp eden 
kiraları tediye etmemiş bulunursa, mucir altı ay veya daha fazla müddetli icar- 
larda otuz günlük ve daha az müddetli icarlarda altı günlük bir mehil tayin     
ederek birikmiş olan kira bu müddet zarfında verilmediği takdirde mehlin hita-  
mında akdi feshedeceğini müstecire ihtar edebilir.                              
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Bu mehil, ihtarın müstecire tebliğ edildiği günden itibaren başlar.         
    Bu mehlin tenkisine yahut tediyeden teahhür halinde akdin hemen             
feshedilebileceğine dair yapılan mukaveleler batıldır.                          
                                                                                
    II - Müstecirin iflası:                                                     

    Madde 261 - -Müstecir iflas eder ve birikmiş ve işliyecek kiralar için      
münasip bir müddet zarfında teminat da verilmezse mucir, icarı feshe salahiyet- 
tardır.                                                                         
                                                                                
    III - Feshin ihbarı:                                                        

    Madde 262 - İcar için ne sarih ne de zımmi bir müddet tayin edilmemiş       
olursa, gerek müstecir gerek mucir, ihbar suretiyle akdi feshedebilir.          
    Akitte, hilafına bir hüküm tayin edilmemiş ise, iki taraftan her biri       
aşağıdaki kaideler dairesinde feshi ihbar edebilir:                             
    1 - Mefruş olmayan apartmanlar, yazıhane, tezgah, dükkan, mağaza, mahzen,   
samanlık, ahır, ve bu gibi mahaller ancak mahalli adetince muayyen en yakın     
vakit için ve böyle bir adetin fıkdanı halinde altı aylık bir müddetin hitamı   
için ve her iki halde üç ay evvel yapılması lazım gelen bir ihbar ile.          
    2 - Mefruş apartmanlar yahut müstakil odalar yahut süknaya mahsus mefruşat  
ancak bir aylık müddetin hitamı için ve iki hafta evvel yapılması lazım gelen   
bir ihbar ile.                                                                  
    3 - Diğer menkul şeyler her istenilen zaman için ve üç gün evvel yapılması  
lazım gelen bir ihbar ile.                                                      
                                                                                
    IV - Süküt ile tecdit:                                                      

    Madde 263 - İcar, muayyen bir müddetle akdedilip te bu müddetin hitamında   
mucirin malümatı ile ve muhalefeti olmaksızın mecurun kullanılmasına devam      
olunduğu yahut mukavelede fesih hakkında gösterilen ihbarı iki taraftan hiç biri
yapmadığı takdirde, hilafına mukavele yok ise akit, gayri muayyen bir müddet    
için tecdit edilmiş sayılır.                                                    
                                                                                
    V - Fesih:                                                                  
    1 - Mühim sebeplerden dolayı                                                

    Madde 264 - Muayyen bir müddetle aktedilen gayrimenkul icarında, mucip      
akdin icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde; iki        
taraftan her biri, diğerine tam bir tazminat vermek ve kanuni mehillere riayet  
etmek şartiyle ve icar müddetinin hitamından evvel feshi ihbar edebilir.        
    İcar bir sene veya daha uzun bir müddet için akdedilmiş ise, mucir veya     
müstecire verilecek tazminat altı aylık bedeli icardan az olamaz.               
    Müstecir kendisine tazminat verilmedikçe mecuru terke icbar olunamaz.       
                                                                                
    2 - Müstecirin ölümü                                                        

    Madde 265 - Müstecirin vefatı halinde gerek mirasçıları gerek mucir, bir    
sene veya daha uzun müddetli icarlarda kanuni mehillere riayet şartiyle, en     
yakın vakit için tazminat vermeksizin akdin feshini ihbar edebilirler.          
                                                                                
    VI - Mecurun iadesi:                                                        

    Madde 266 - Müstecir, mecuru ne halde tesellüm etmiş ise icarın hitamında   
o halde ve mahalli adete tevfikan geri vermekle mükelleftir.                    
    Müstecir, akit mucibince etmiş olduğu intifa sebebiyle husule gelen eskilik 
yahut değişiklikten mesul değildir.                                             
      Müstecirin mecuru iyi bir halde tesellüm etmiş olduğu, asıldır.           
*                                                                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    (Z)  MUCİRİN HAPİS HAKKI:                                                   
    I - Şümulü:                                                                 

    Madde 267 - Bir gayrimenkulün muciri, nihayet geçmiş bir senelik ve cereyan 
etmekte olan altı aylık kiranın temini için mecurun tefrişatına ve tezyinatına  
ve ondan intifaı temine mahsus olup mecur dahilinde bulunan menkul eşya üzerinde
hapis hakkını haizdir.                                                          
    Mucirin hapis hakkı, ikinci müstecirin birinci müstecire karşı borcu olan   
miktar nispetinde ikinci müstecir tarafından mecur dahiline getirilen eşyaya da 
şamildir.                                                                       
    Müstecirin dayinleri tarafından haczedilmesi caiz olmayan eşya üzerinde     
mucirin, hapis hakkı yoktur.                                                    
                                                                                
    II - Üçüncü şahıslara ait eşyada:                                           

    Madde 268 - Müstecire ait olmadığını, mucirin bildiği veya bilmesi iktiza   
ettiği eşya ile çalınmış veya zayi olmuş yahut başka suretle zilyedin elinden   
zaptolunmuş şeyler üzerindeki üçüncü şahsın hakları, mucirin hapis hakkına karşı
dahi mahfuzdur.                                                                 
    Mucir, müstecir tarafından getirilen eşyanın ona ait olmadığını icarin deva-
mı esnasında öğrenip te en yakın vakit için akdin feshini ihbar etmez ise bu    
şeyler üzerindeki hapis hakkı sakıt olur.                                       
                                                                                
    III - Nasıl dermeyan edileceği:                                             

    Madde 269 - Müstecir mecurdan çıkmak yahut mecur dahilinde bulunan şeyleri  
alup götürmek teşebbüsünde bulunduğu takdirde; mucir, hapis hakkına istinaden   
kiraların teminine muktazi miktarda eşyayı,Sulh Hakimi marifetiyle hapsedebilir.
    Bu eşya, gizlice yahut cebir ile nakledildikleri surette; götürüldükleri    
tarihten itibaren on gün içinde polis kuvveti ile yeniden mecure iade olunabi-  
lirler.                                                                         
                                                                                
                             İKİNCİ FASIL                                       
                             Hasılat icarı                                      
    (A) TARİFİ:                                                                 

    Madde 270 - Hasılat icarı, bir akittirki onunla mucir, müstecire ücret muka-
bilinde hasılat veren bir malın veya hakkın kullanılmasını ve semerelerinin ik- 
titafını terk etmeği iltizam eder.                                              
    Kira, ya nakit yahut devşirilecek semere veya hasılatın bir hissesi olabi-  
lir; ikinci surete, iştirakli icar denir.                                       
    İştirakli icarda, mucirin semereler üzerindeki hakkı noktasından, mahalli   
adete riayet olunur.                                                            
                                                                                
    (B) DEFTER TESBİTİ:                                                         

    Madde 271 - İcarda alat, hayvan yahut zahirede dahil ise iki taraftan her   
biri diğerine bu eşyanın tamam ve imzalı bir defterini vermek ve bunların kıy-  
metlerini müştereken takdir ve tesbit etmekle mükelleftir.                      
                                                                                
    (C) MUCİRİN BORÇLARI:                                                       
    I - Mecurun teslimi:                                                        
    1 - Kullanmağa salih halde teslim                                           
                                                                                

    Madde 272 - Mucir, birlikte icar edilmiş menkul şeyler varsa bunlar dahi    
dahil olduğu halde mecuru akitten maksut olan kullanmağa ve işletmeğe salih bir 
halde müstecire teslim ile mükelleftir.                                         
                                                                               *
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Bu borcun ifa edilmemesi halinde,adi icar hakkındaki hükümler tatbik olunur.
                                                                                
    2 - Esaslı tamirat                                                          

    Madde 273 - Mucir, icar müddeti zarfında icrasına zaruret hasıl olan esaslı 
tamiratı müstecir tarafından ihbar edilir edilmez masrafı kendisine ait olmak   
üzere yapmağa mecburdur.                                                        
                                                                                
    3 - Kullanmanın mümkün olmaması halinde mesuliyet                           

    Madde 274 - Müstecir, kendi kusurundan yahut şahsında hadis olan bir arıza- 
dan dolayı mecuru kullanamadığı yahut mahdut surette kullandığı takdirde; mucir 
mecuru akit dairesinde kullanmağa hazır bulundurmuş oldukça müstecir, kiranın   
tamamını vermekle mükellef olur.                                                
    Bu takdirde sarfiyattan tasarruf eylediği miktarı ve mecurun diğer suretle  
kullanılmasından elde ettiği menfaatleri kiraya mahsup etmeğe mecburdur.        
    Mucip akdin icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde   
her iki tarafın akdi feshetmek hakları mahfuzdur.                               
                                                                                
    II - Üçüncü şahısların iddialarına karşı teminat:                           

    Madde 275 - Üçüncü şahıs tarafından hak iddiası halinde mucirin mükellefiye-
ti hakkında, adi icara mütedair hükümler tatbik olunur.                         
                                                                                
    III- Mecurun başkasına temliki :                                            

    Madde 276 - Mecur icarın akdinden sonra mucir tarafından başkasına temlik   
yahut icraen takip veya iflas tarikiyle kendisinden nezedildiği takdirde; müste-
cir, mecurun ahiren maliki olan üçüncü şahıstan ancak kabulü şartiyle icarenin  
devamını ve mucirden akdi icra yahut tazminat ita etmesini istiyebilir.         
    Bununla beraber akit daha evvel feshe müsait olmadıkça üçüncü şahıs, feshi  
ihbar halinde kanunen muktazi altı aylık mehle riayet mecburiyetindedir; ihbar  
etmediği surette akdi kabul etmiş sayılır.                                      
    Ammenin menfaati için istimlake dair olan hususi hükümler mahfuzdur.        
                                                                                
    IV - Tapu sicilline şerh :                                                  

    Madde 277 - Bir gayrimenkul hasılat icarı, adi icardaki esaslara göre aynı  
hükümleri haiz olmak üzere tapu siciline şerh verilebilir.                      
                                                                                
    (D) MÜSTECİRİN BORÇLARI :                                                   
    I - Borca muvafık surette tekayyüt :                                        
    1 - İşletme                                                                 

    Madde 278 - Müstecir, mecuru tahsis olunduğu dairede iyi bir surette işlet- 
meğe bilhassa hasilata kabiliyetli bir halde bulundurmağa mecburdur.            
    Müstecir, mucirin muvafakati olmaksızın icar müddetinin hitamından sonra    
mecur üzerinde tesirleri görülebilecek surette işletmenin tarzını tebdil edemez.
                                                                                
    2 - İyi bir halde muhafaza                                                  

    Madde 279 - Müstecir, mecurun iyi bir halde muhafazası için lazım gelen     
tekayyüdü ifa ile mükelleftir.                                                  
    Müstecir, ufak tefek termimatı zirai mecurlarda bilhassa yol, geçit, hendek,
set, çit, çatı, su yolları ve sairenin muhafazasını mahalli adete göre deruhte  
etmek ve bundan başka eskilikten yahut kullanmaktan dolayı telef olan ehemmiyet-
siz kıymetteki alat ve edavatın yerine başkalarını koymakla mükelleftir.        
*                                                                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    3 - İhbar mükellefiyeti                                                     

    Madde 280 - Esaslı tamirata zaruret hasıl olduğu yahut bir üçüncü şahıs     
mecur üzerinde hak iddia ettiği takdirde müstecir keyfiyeti heman mucire ihbar  
etmekle mükelleftir. Etmezse zarardan mesul olur.                               
                                                                                
    II - Kiranın tediyesi:                                                      
    1 - Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 281 - Müstecir kirayı, akit ile yahut mahalli adet ile taayyün eden   
zamanda tediye ile mükelleftir.                                                 
    Böyle bir zaman taayyün etmemiş ise kira, beher senenin mürurundan sonra ve 
nihayet icar müddetinin hitamında verilmek lazımdır.                            
    Mucir, işlemiş ve işleyecek olan bir kira için adi icarda olduğu gibi hapis 
hakkına maliktir.                                                               
                                                                                
    2 - Felaketli vakalarda tenzil                                              

    Madde 282 - Fevkalade felaket hallerinde yahut tabii hadiselerden dolayı bir
zirai gayrimenkulün her vakitki hasılatı ehemmiyetli surette azalırsa müstecir  
kiradan mütenasip bir miktarının indirilmesini isteyebilir.                     
    Evvelce bu haktan feragat edilmiş olması, ancak kiranın tesbiti sırasında bu
gibi vakaların ihtimali nazara alınmış yahut husule gelen zarar bir sigorta ile 
telafi edilmiş ise muteber olur.                                                
                                                                                
    (H)  MÜKELLEFİYET VE VERGİLERİ TAHAMMÜL :                                   

    Madde 283 - Mecurun mükellefiyet ve vergileri mucire aittir.                
                                                                                
    (V) MÜSTECİRİN MÜSTECİRİ :                                                  

    Madde 284 - Müstecir, mucirin muvafakati olmaksızın mecuru başkasına icar   
edemez.                                                                         
    Bununla beraber müstecir, mecurda dahil olan bazı mahalleri mucire zarar    
verecek bir tebeddülü mucip olmamak şartiyle icara verebilir.                   
    Böyle bir icara ve mucir tarafından müsaade edilen ikinci icara, alelade    
ikinci icara mütedair kaideler, kıyasen tatbik olunur.                          
                                                                                
    (Z)  HİTAMI :                                                               
    I- Fesih hakkı:                                                             

    Madde 285 - Müddet hakkında akit veya mahalli adet ile hilafına bir hüküm   
tayin edilmemiş ise iki taraftan her biri en aşağı altı aylık bir ihbar müdde-  
tine riayet şartiyle akdi feshetmek salahiyetini haizdir.                       
    Hilafına bir mukavele yok ise, zirai gayrimenkullerde mahalli adetçe cari   
ilk veya son bahar mevsimleri için diğer bütün icarlarda her hangi bir zaman    
için feshin ihbarı caizdir.                                                     
                                                                                
    II - Mühim sebeplerden dolayı fesih :                                       

    Madde 286 - İcar, birden ziyade seneler için akdedilmiş ise mucir akdin     
icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde iki taraftan her  
biri diğerine tam bir tazminat vermek ve kanuni müddetlere riayet etmek şartiyle
akdi hitamından evvel feshedebilir.                                             
    Bu takdirde, mucire veya müstecire verilecek tazminat bir senelik kiradan   
aşağı olamaz.                                                                   
    Müstecir, kendisine tazminat verilmedikçe mecuru terke icbar olunamaz.      
                                                                                
                                                                           *    
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    III- Sükut ile tecdit :                                                     
                                                                                

    Madde 287 - İcar, muayyen bir müddet için akdolunupta bu müddetin hitamında 
mucirin malumatiyle ve muhalefeti olmaksızın mecurun istimaline devam olunduğu  
yahut mukavelede fesih hakkında gösterilen ihbarı iki taraftan hiç biri         
yapmadığı takdirde; hilafına mukavele yok ise, bir senelik bir müddetin         
hitamından altı ay evvel ihbar suretiyle fesholununcaya kadar seneden seneye    
akit tecdit edilmiş sayılır.                                                    
                                                                                
    I - Müstecirin temerrüdü:                                                   
                                                                                

    Madde 288 - Müstecir kirayı vadesi hululünde tediye etmezse mucir, altmış   
günlük bir mehil tayin ederek birikmiş olan kira bu müddet zarfında verilmediği 
takdirde; mehlin hitamında akdi feshedeceğini, müstecire ihtar edebilir.        
    Bu mehil, ihtarın müstecire tebliğ edildiği günden başlar.                  
    Bu mehlin tenkisine yahut kiranın tediye edilmemesi halinde akdin hemen     
feshedileceğine dair yapılan mukaveleler batıldır.                              
                                                                                
    V  - Mucirin fesih hakkı:                                                   
                                                                                

    Madde 289 - Müstecir, mecurun işletilmesine ve muhafazasına müteallik borç- 
larına ehemmiyetli bir tarzda muhalefet eder ve mucirin ihtarına rağmen ve ta-  
yin ettiği münasip bir mehil zarfında borçlarını ifa etmezse mucir, başka bir   
muameleye hacet kalmaksızın akdi feshedebilir.                                  
                                                                                
    VI- MÜstecirin iflası:                                                      
                                                                                

    Madde 290 - Müstecirin iflası halinde icare, iflasın açılmasiyle beraber    
nihayet bulur.                                                                  
    Şu kadarki, işlemekte olan kira ve defterin ihtiva ettiği eşya için kafi    
teminat verildiği takdirde mucir, icar senesinin hitamına kadar akdi idame      
ile  mükelleftir.                                                               
                                                                                
    VII - Müstecirin vefatı:                                                    
                                                                                

    Madde 291 - Müstecir vefat ederse gerek mirasçıları gerek mucir altı aylık  
kanuni mehillere riayet şartiyle icarın feshini ihbar edebilirler.              
                                                                                
    (C)  İCARIN HİTAMINDA MECURUN İADESİ:                                       
                                                                                
    I - İade borcu                                                              
                                                                                

    Madde 292 -İcarın hitamında müstecir mecuru defterdeki bütün eşya ile       
beraber bulundukları hal üzere iadeye mecburdur.                                
    İyi işletildiği surette ictinabı mümkün olan kıymet noksanları için müste-  
cir tazminat itası ile mükelleftir.                                             
    Müstecir mecur hakkındaki mecburi ihtimamı neticesi olan ıslahat için hiç   
bir tazminat talep edemez.                                                      
                                                                                
    II - Defterdeki eşyanın kıymetinin takdiri:                                 
                                                                                

    Madde 293 - Mecur teslim edilirken defterdeki eşyanın kıymetleri takdir     
edilmiş ise müstecir, icarın hitamında bunları aynı nevi ve kıymette olarak     
iade yahut kıymet noksanlarını tazmin ile mükelleftir.                          
    Müstecir, noksan eşyanın mucirin kusuriyle yahut mücbir bir kuvvetin tesi-  
riyle telef olduğunu ispat ederse tazmin borcu, sakıt olur.                     
    Müstecir, kendi masraflarından ve sayinden husule gelen ziyade kıymet için  
tazminat talep edebilir.                                                        
                                                                                
    III- İcarın hitamında semereler ve ziraat masrafları:                       
                                                                                

    Madde 294 - Zirai bir gayrimenkulün müsteciri akdin feshi zamanında henüz   
devşirilmemiş semereler üzerinde bir hak iddia edemez.                          
    Şu kadarki müstecir ziraat masrafını hakimin tayin ettiği miktarda olarak   
mucire tazmin ettirebilir ve bu tazminat işlemekte olan kiralara mahsup         
edilir.                                                                         
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
      IV - Saman ve gübre gibi şeyler:                                          
                                                                                

    Madde 295 - Mecuru iade ve teslim eden müstecir, muntazam bir işletmenin    
icap ettiği nispette son senenin samanlarını, hayvan yataklıklarını kuru ot ve  
gübrelerini mecurda bırakmağa mucburdur.                                        
    Müstecir, aldığından fazla bırakıyorsa ziyadesi için tazminat istemeğe      
hakkı vardır ve aldığından az bırakıyorsa eksikleri tamamlamak yahut kıymet     
noksanını tazmin etmekle mükelleftir.                                           
                                                                                
    (T) HAYVAN İCARI:                                                           
                                                                                
    I  - Akdin mevzuu:                                                          
                                                                                

    Madde 296 - Zirai bir mal icariyle murtabıt olmayan mevaşi icarında,        
hilafına bir akit veya mahalli adet yok ise, icar müddeti zarfında mecur        
hayvanların bütün hasılatı müstecire ait olur.                                  
    Müstecir mecur hayvanları beslemeğe ve onlara iyi bakmağa mecbur ve         
mucire nakit veya hasılat hissesi olarak bir bedel tediye etmekle mükelleftir.  
                                                                                
    II -Mesuliyet :                                                             
                                                                                

    Madde 297 - Hilafına mukavele veya mahalli adet yok ise, müstecir, mecur    
hayvanlara arız olan bir zarardan; bunun, muhafazadaki tekayyüt ve ihtimama     
rağmen husule geldiğini ispat etmedikçe mesuldür.                               
    Müstecir, kendi kusuriyle sebebiyet vermediği fevkalade muhafaza masraf-    
ları için mucirden tazminat talep edebilir.                                     
    Müstecir ehemmiyeti haiz kazaları ve hastalıkları mümkün olduğu kadar       
süratle mucire bildirmekle mükelleftir.                                         
                                                                                
    III- Fesih:                                                                 
                                                                                

    Madde 298 - Hilafına mukavele veya mahalli adet yok ise, gayri muayyen      
bir zaman için yapılan akdin feshini iki taraftan her biri, diledikleri vakit   
ihbar edebilirler.                                                              
    Şu kadarki bu ihbar hüsnü niyetle olmak ve münasebetsiz bir zamanda         
yapılmamak lazımdır.                                                            
                                                                                
                             DOKUZUNCU BAP                                      
                             Ariyet ve karz                                     
                                                                                
                             BİRİNCİ FASIL                                      
                                Ariyet                                          
                                                                                
    (A)  TARİFİ:                                                                
                                                                                

    Madde 299 - Ariyet, bir akittirki onunla ariyet veren, bir şeyin bedava     
kullanılmasını ariyet alana bırakmak ve alan dahi o şeyin kullandıktan sonra    
geri vermekle mükellef olur.                                                    
                                                                                
    (B) HÜKÜMLERİ:                                                              
                                                                                
    I - Ariyet alanın borçları:                                                 
                                                                                

    Madde 300 - Ariyet alan, ariyet şeyi ancak akitte tayin edilen ve akitte    
birşey tayin edilmemiş ise o şeyin mahiyetinden veya tahsis olunduğu maksattan  
anlaşılan şekilde kullanabilir.                                                 
    Ariyet alan, ariyeti başkasına kullandıramaz.                               
    Bu kaideye muhalif hareket ettiği takdirde zuhura  gelen kazadan dahi       
mesul olur.                                                                     
    Meğerki, bu kaideye riayet etmiş olsaydı bile yine bu kazanın vukua         
geleceğini ispat ede.                                                           
                                                                                
    II - Muhafaza masrafları:                                                   
                                                                                

    Madde 301 - Ariyet alan, ariyet şeyin adi muhafaza masraflarını ve          
hususiyle ariyet hayvanın yiyecek masraflarını tahammül eder.                   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Ariyet verenin menfaatine yapmağa mecbur olduğu fevkalade masraflar için,   
ariyet alan ondan tazminat isteyebilir.                                         
    III- Müteselsil mesuliyet :                                                 

    Madde 302- Birden ziyade kimseler bir şeyi birlikte ariyet alırlarsa, müte- 
selsilen mesul olurlar.                                                         
                                                                                
    (C) HİTAMI:                                                                 
    I - Muayyen bir kullanmada:                                                 

    Madde 303 - Muayyen bir müddet mukavele edilmemiş ise, ariyet alanın,       
ariyet şeyi akit mucibince kullanmasiyle yahut kullanabilecek kadar bir zaman   
geçmesiyle akit nihayet bulur.                                                  
    Ariyet şey, alan tarafından mukavele hilafına kullanıldığı yahut            
bozulduğu yahut kullanmak için diğer bir şahsa verildiği yahut evvelden         
bilinemiyen bir halden dolayı ariyeti veren ona acele muhtaç bulunduğu takdirde,
daha evvel geri istenebilir.                                                    
    II - Ariyetin zamanı muayyen olmayan kullanmada :                           

    Madde 304 - Ariyet veren  ariyet şeyi ne müddetini ne de niçin              
kullanılacağını tayin etmiyerek vermiş ise, dilediği vakit geri istiyebilir.    
    III- Ariyet alanın vefatı :                                                 

    Madde 305 - Ariyet akdi, ariyet alanın ölmesiyle nihayet bulur.             
                                                                                
                             İKİNCİ FASIL                                       
                                 Karz                                           
    (A) TARİFİ :                                                                

    Madde 306 - Karz, bir akittir ki onunla ödÜnç veren, bir miktar paranın     
yahut diğer bir misli şeyin mülkiyetini ödünç alan kimseye nakil ve bu kimse    
dahi buna karşı miktar ve vasıfta müsavi aynı neviden şeyleri geri vermekle     
mükellef olur.                                                                  
    (B) HÜKÜMLERİ :                                                             
    I - Faiz :                                                                  
    1 - Hangi muamelelerde faiz lazım geleceği                                  

    Madde 307 - Karzda faiz şart kılınmamış ise adi muamelelerde faiz lazım     
gelmez.                                                                         
    Ticaret muamelelerinde, şart edilmemiş olsa dahi faiz verilmek lazımdır.    
    2 - Faize müteallik kaideler                                                

    Madde 308 - Karzda faiz miktarı tayin edilmemiş ise, asıl olan karzın       
alındığı zaman ve mekanda o nevi karzlarda adet olan faiz miktarıdır.           
    Hilafına mukavele yok ise tayin edilen faiz senelik olarak tediye olunur.   
    Faizin, anaya zammedilerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi evvelden        
mukavele edilmiş olsa bile, batıldır.(Son cümle mülga:29/6/1956-6763/41 md.)    
    II - Karzın teslim ve tesellümü hakkındaki iddialarda müruru zaman          

    Madde 309 - Ödünç alan kimsenin verilecek şeyin teslim edilmesine ve ödÜnç  
verenin dahi o şeyin tesellüm edilmesine dair olan iddiaları, diğer tarafın bu  
baptaki temerrüdünden itibaren altı ay geçmekle müruru zamana uğrar.            
     III- Ödünç alan kimsenin borcu ödemekten aczi:                             

    Madde 310 - Ödünç alan kimse karzdan sonra borcunu edadan aciz haline       
girmiş bulunursa, borç veren, taahhüt ettiği şeyin tesliminden imtina edebilir. 
    Ödünç alan kimse, akitten evvel borcunu ödemekten aciz halinde bulunup da   
ödünç veren akitten sonra bundan haberdar olmuş ise, yine bu salahiyeti         
kullanabilir.                                                                   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    (C)  NAKiT YERİNE VERİLEN ŞEYLER :                                          

    Madde 311 - Ödünç alan kimseye taahhüt edilen nakit yerine kıymetli evrak   
yahut emtia verildiği takdirde borcun miktarı teslim zamanında ve mekanında     
bu evrak veya emtianın haiz oldukları borsa rayicinden ve cari fiyattan ibaret  
olur; bunun hilafına mukavele batıldır.                                         
    (D) İADE ZAMANI :                                                           

    Madde 312 - Geriye verilmesi için, ne bir muayyen vade ne ihbar müddeti     
ne de istenildiği zaman muacceliyet kesbedeceği mukavele edilmemiş olan bir     
borç ilk talepten itibaren altı hafta içinde geri verilmek lazımdır.            
                                                                                
                                                                                
                             ONUNCU BAP                                         
                             Hizmet akdi                                        
                                                                                
    (A) TARİFİ :                                                                

    Madde 313 - Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya       
gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeği ve iş sahibi dahi ona bir ücret        
vermeği taahhüt eder.                                                           
      Ücret, zaman itibariyle olmayıp yapılan işe göre verildiği takdirde dahi  
işçi muayyen veya gayri muayyen bir zaman için alınmış veya çalışmış oldukça,   
hizmet akdi yine mevcuttur; buna parça üzerine hizmet veya götürü hizmet denir. 
    Hizmet akdi hakkındaki hükümler, kıyasen çıraklık akdine tatbik olunur.     
    (B) TEŞEKKÜLÜ :                                                             
    I - Umumiyet itibariyle:                                                    

    Madde 314 - Hilafına bir hüküm bulunmadıkça, hizmet akdi hususi bir şekle   
tabi değildir.                                                                  
    Ezcümle hizmet muayyen bir zaman için kabul edilmiş olur ve işin iktizasına 
göre o hizmet ancak ücret mukabilinde yapılabilirse, hizmet akdi inikad etmiş   
sayılır.                                                                        
    II - Mesai kaideleri:                                                       

    Madde 315 - Sınai veya ticari bir teşebbüste, iş sahibi tarafından mesai    
veya dahili bir intizam için muttarit bir kaide ittihaz edilmiş ise bunlar      
evvelce yazılmış ve işçiye dahi bildirilmiş olmadıkça işçiye bir borç tahmil    
etmez.                                                                          
    III- Umumi mukavele:                                                        
    1 - Nasıl yapılacağı                                                        

    Madde 316 - İş sahibi kimselerin veya cemiyetlerinin, işçilerle veya        
cemiyetleriyle yaptıkları mukavelede hizmete mütaallik hükümler vazolunabilir.  
    Bu umumi mukavele, tahriri olmadıkça muteber değildir.                      
    Alakadarlar bu mukavelenin müddetinde ittifak edemezlerse, bir sene         
mürurundan sonra altı aylık müddet için yapılacak bir ihbar ile, her zaman      
mukaveleyi feshedebilirler.                                                     
    2 - Hükümleri                                                               

    Madde 317 - Umumi bir mukavele ile bağlı bulunan iş sahipleriyle işçiler    
arasında yapılacak hususi hizmet akitlerinin, umumi mukaveleye muhalif hükümleri
batıldır.                                                                       
    Bu batıl hükümlerin yerine, umumi mukavele hükümleri kaim olur.             
    VI - Çıraklık mukavelesi :                                                  

    Madde 318 - Küçükler veya mahcurlar ile yapılan çıraklık mukaveleleri,      
tahriri yapılmış ve usta ve velayeti haiz kimse yahut sulh hakiminin            
muvafakatiyle vasi tarafından imza edilmiş olmadıkça, muteber değildir.         
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Mukavele, yapılacak işin ve çıraklığın nevi ve müddetine ve günde çalışıla- 
cak saatlere ve iaşe yahut diğer yapılacak ve verilecek şeylere ve kezalik      
tecrübe zamanına dair muktazi şartları ihtiva etmek lazımdır.                   
    Bu şartlara riayet olunup olunmadığı salahiyettar daire tarafından murakabe 
edilir.                                                                         
                                                                                
    (C) HÜKMÜ :                                                                 
    I - Şartları :                                                              

    Madde 319 - Hizmet mukavelesinin şartları kanuna, ahlaka (adaba) mugayir    
olmamak üzere istenildiği gibi tayin olunabilir.                                
                                                                                
    II - İşçinin borçları :                                                     
    1 - Bizzat ifa                                                              

    Madde 320 - Hilafı mukaveleden veya hal icabından anlaşılmadıkça işçi       
taahhüt ettiği şeyi kendisi yapmağa mecbur olup başkasına devredemez.           
    İş sahibinin dahi hakkını başkasına devredebilmesi, aynı kayıtlara tabidir. 
                                                                                
    2 - İhtimam mecburiyeti                                                     

    Madde 321 - İşçi, taahhüt ettiği şeyi ihtimam ile ifaya mecburdur.          
    Kasıt veya ihmal ve dikkatsizlik ile iş sahibine iras ettiği zarardan       
mesuldür. İşçiye terettüp eden ihtimamın derecesi, akde göre tayin olunur ve    
işçinin o iş için muktazi olup iş sahibinin malümu olan veya olması icabeden    
malümatı derecesi ve mesleki vukufu kezalik istidat ve evsafı gözetebilir.      
                                                                                
    3 - Parça veya götürü işte mesuliyet                                 .      

    Madde 322 - İşçi parça üzerine yahut götürü çalışıp da iş sahibinin nezareti
altında bulunmaz ise işlenen madde ve işin akit mucibince icrası noktasından    
mesuliyeti hakkında istisna akdine dair hükümler, kıyasen tatbik olunur.        
                                                                                
    III - İş sahibinin borçları :                                               
    1 - Ücret                                                                   
    a) Miktarı                                                                  

    Madde 323 - İş sahibi mukavele edilen yahut adet olan yahut kendisinin      
bağlı bulunduğu umumi mukavelede tesbit olunan ücreti tediye ile mükelleftir.   
    Ücretle birlikte kardan bir hisse verilmesi mukavele edilmiş ise iş sahibi  
işçiye yahut onun yerine iki tarafın veya hakimin tayin ettiği bigaraz kimseye  
kar ve zarar hakkında muktazi malümatı vermeğe ve lüzumu olan hesap defterleri- 
nin muayenesine müsaade etmeğe mecburdur.                                       
                                                                                
     b) İş verilmesini istemek hakkı                                            

     Madde 324 - İş için muayyen olan zamanda parça üzerine yahut götürü olarak 
münhasıran bir iş sahibine çalışmakta olan işçi, akit müddetinde her gün için   
kendisine kafi miktarda iş verilmesini istemek hakkını haizdir.                 
                                                                                
    Bu takdirde parça yahut götürü iş bulunmazsa, iş saat hesabiyle veya günde- 
likle verilebilir; bu da bulunmazsa, iş sahibi, bu bapta kendisine bir kusur    
isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe vukua gelen zararı tazmine mecbur olur.   
                                                                                
*                                                                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    c) İş sahibinin temerrüdü                                                   

    Madde 325 - İş sahibi işi kabulde temerrüt ederse, işçi taahhüt ettiği işi  
yapmağa mecbur olmaksızın mukaveledeki ücreti istiyebilir.                      
    Şu kadar ki, işi yapmadığından dolayı tasarruf ettiği yahut diğer bir iş ile
kazandığı ve kazanmaktan kasten feragat eylediği şeyi mahsup ettirmeğe mecbur-  
dur.                                                                            
    d) Tediye günü                                                              

    Madde 326 - Mukavele yahut adet ile daha kısa mehiller tayin edilmemiş ise  
ücret, aşağıdaki dairede verilir.                                               
    1 - Amele ve iş sahibi ile birlikte yaşamıyan hizmetçilere haftada bir.     
    2 - İdarehane memurlarına ve müstahdemlerine ve iş sahibi ile birlikte      
yaşıyan hizmetçilere her ay.                                                    
    Hizmet akdinin hitamiyle ücret herhalde muacceliyet kesbeder.               
    h) Avans                                                                    

    Madde 327 - İş sahibi işçinin zarureti dolayisiyle ihtiyacı bulunan ve      
tediyesi kendisi için zarar ve müzayakayı mucip olmıyan avansları, yapılan iş   
nispetinde işçiye vermekle mükelleftir.                                         
    v) İş ifa edilemediği halde ücret                                           

    Madde 328 - Uzun müddet için yapılan hizmet akdinde, işçi hastalıktan ve as-
kerlikten veya bu gibi sebeplerden dolayı kusuru olmaksızın nispeten kısa bir   
müddet için işi ifa edemediği takdirde o müddet için ücret istemeğe hakkı var-  
dır.                                                                            
    z) Fazla iş için ücret                                                      

    Madde 329 - Akit ile tayin edilen yahut adet mucibince icabeden iş miktarın-
dan ziyade bir işin ifasına zaruret hasıl olupta işçi, bunu yapmağa muktedir    
olur ve imtinaıda hüsnü niyet kaidelerine muhalif bulunursa cebrolunur.         
    İşçi, bu ziyade iş için fazla bir ücrete müstahak olur ve bu, mukavele      
edilen ücretle mütenasip bir suretle hususi haller nazara alınmak şartiyle      
takdir edilir.                                                                  
    2 - Çırağın talimi                                                          

    Madde 330 - Çıraklık mukavelesinde, usta, çırağa sanatı olanca dikkat ve    
itinasiyle öğretmeğe mecburdur.                                                 
    Usta, çırağın mecburi derslere devamına nezaret ve meslekine ait mekteplere 
ve kurslara gitmesi ve çıraklık imtihanlarına iştirak eylemesi için lüzumu olan 
zamanlarda müsaade etmekle mükelleftir.                                         
    Çırağa, kaideten, ne geceleri nede cuma günleri iş verilmez. (1)            
    3 - Alat ve malzeme                                                         

    Madde 331 - Hilafına mukavele veya adet yoksa iş sahibi, çalışması için,    
işçiye muktazi alat ve malzemeyi vermekle mükelleftir.                          
    İşçi, mükellef olmadığı halde bu işleri iş sahibinin rızasiyle tamamen veya 
kısmen tedarik ederse iş sahibi bunun için bir tazminat vermeye mecbur olur.    
                                                                                
    4 - Tedbirler ve mesai mahalleri                                            

    Madde 332 - İş sahibi, akdin hususi halleri ve işin mahiyeti noktasından    
hakkaniyet dairesinde kendisinden istenilebileceği derecede çalışmak dolayısıyle
maruz kaldığı tehlikelere karşı icabeden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi
çalışma mahalleri ile, işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer   
tedarikine mecburdur.                                                           
---------------                                                                 
(1) 27/5/1935 tarih ve 2739 sayılı Kanunla <> hafta tatili olarak   
    kabul edilmiştir.                                                           
                                                                           *    
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    (Ek : 29/6/1956 - 6763/41 md.)İş sahibinin yukarıki fıkra hükmüne aykırı    
hareketi neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların  
bu yüzden uğradıkları zararlara karşı istiyebilecekleri tazminat dahi akde ay-  
kırı hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur.         
    5-Mahsup                                                                    

    Madde 333 - İşçi ücretinin tediyesi, işçinin ve ailesinin nafakası için za- 
ruri bulunduğu takdirde;işçinin muvafakatı olmaksızın iş sahibi ücreti kendi a- 
lacağı ile mahsup edemez.                                                       
    Şu kadarki kasten iras edilen zararların tazmini için mahsup icrası daima   
caizdir.                                                                        
    6 - İstirahat zamanları                                                     
                                                                                

    Madde 334 - İş sahibi işçinin istirahati için mutat olan saat ve günlerde   
müsaade vermekle mükelleftir.                                                   
    İş sahibi, mukavelenin feshi ihbar olunduktan sonra başka bir iş araması    
için işçiye münasip bir zaman vermek mecburiyetindedir.                         
    Her halde mümkün olduğu kadar iş sahibinin menfaati gözetilmek lazımdır.    
    7 - Şahadetname                                                             

    Madde 335 - İşçi yalnız hizmetinin nevini ve müddetini havi bir şahadetname 
vermesini,iş sahibinden isteyebilir.                                            
    İşçi sarahaten talep ettiği takdirde şahadetname, hal ve hareketini ve      
sa'yinin keyfiyetini de ihtiva etmek lazımdır.                                  
    8 - İşçinin ihtiraı                                                         

    Madde 336 - İşçi hizmetini yaparken bir şey ihtira ettikte iş sahibi böyle  
bir ihtiraın kendisine ait olacağını akitte şart koymuş yahut bu ihtira işçinin 
taahhüt eylediği hizmetin levazımından bulunmuş ise ihtira olunan şey,iş sahibi-
nin olur.                                                                       
    Birinci surette ihtira mühim bir iktisadi kıymeti haiz ise, işçinin hakkani-
yet dairesinde tayin edilecek bir bedel istemeğe hakkı vardır.                  
    Bu bedel, ihtiraın meydana gelmesinde iş sahibinin iştiraki ve tesissatından
edilen istifade nazara alınarak tesbit olunur.                                  
                                                                                
    IV - Birlikte yaşama:                                                       

    Madde 337 - Hilafına mukavele ve adet yok ise, iş sahibi ile birlikte ikamet
eden işçinin iaşe ve süknası, ücretten bir kısım teşkil eder.                   
    İş sahibi,bu halde kendi kusuru olmaksızın nispeten kısa bir zaman için     
hizmetini ifaya muktedir olamayan işçiyi görüp gözetmek ve muktazi tedaviyi ifa 
ettirmek üzere iaşesiyle de mükelleftir.                                        
    (D) HİTAMI :                                                                
                                                                                
    I - Müddetin müruru:                                                        

    Madde 338 - Hizmet akdi, muayyen bir müddet için yapılmış yahut böyle bir   
müddet işin maksut olan gayesinden anlaşılmakta bulunmuş ise, hilafı mukavele   
edilmiş olmadıkça feshi ihbara hacet olmaksızın bu müddetin müruriyle, akit ni- 
hayet bulur.                                                                    
    II- Süküt ile tecdit:                                                       

    Madde 339 - Muayyen bir müddet için yapılan hizmet akdi bu müddetin mürurun-
dan sonra her iki tarafın sükütu ile temdit edildiği takdirde,akit, aynı müddet 
ve fakat nihayet bir sene için tecdit edilmiş sayılır.                          
    Akdin feshi ihbar vukuuna mütevakkıf iken iki taraftan hiç biri ihbar etme- 
miş ise, akit, tecdit edilmiş sayılır.                                          
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    III - Feshin ihbarı ve kanuni müddetler:                                    
    1 - Umumiyet itibariyle                                                     
                                                                                

    Madde 340 - Hizmet akdinde, bir müddet tayin edilmez ve böyle bir müddet    
işin maksut olan gayesinden de anlaşılmazsa, her iki tarafça feshi ihbar oluna- 
bilir.                                                                          
    Böyle ne akit nede kanun ile diğer bir müddet tesbit edilmemiş olduğu tak-  
dirde,amele hakkında ihbardan sonra girecek hafta nihayeti için,idarehane memur 
ve müstahdemleri hakkında ihbardan sonra girecek ikinci hafta ve diğer hizmet   
akitlerinde ihbardan sonra girecek keza ikinci hafta nihayeti için akit fesholu-
nabilir.                                                                        
    İş sahipleri ve işçiler için muhtelif ihbar müddetleri, mukavele edilmesi   
caiz değildir.                                                                  
    2 - Bir seneden fazla devam eden işlerde                                    
                                                                                

    Madde 341 - Bir hizmet akdi, bir seneden fazla devam ettiği takdirde bu akit
iş sahibi ve işçi tarafından ihbar edildikten sonra girecek ikinci haftanın ni- 
hayeti için fesholunabilir.                                                     
    Bu müddetin bir haftadan eksik olmamak üzere mukavele ile tebdili caizdir.  
    3 - Tecrübe müddeti                                                         
                                                                                

    Madde 342 - Uzun müddet ile yapılan akitte, bir tecrübe zamanı şart edilmiş 
olduğu takdirde hilafına mukavele edilmemiş ise ilk iki ay zarfında ihbardan    
sonra girecek haftanın nihayeti için akit fesholunabilir.                       
    Çırak ve hizmetçi akitlerinde hilafına bir mukavele yok ise hizmete duhulden
itibaren ilk iki hafta tecrübe müddeti sayılır ve bu müddet zarfında iki taraf- 
tan her biri bir gün evvel ihbar etmek şartiyle akdi fesihte serbesttir.        
    4 - Hayat müddetince yahut on seneden fazla için yapılan akit               
                                                                                

    Madde 343 - Bir hizmet akdi, bir tarafın yaşadığı müddetçe yahut on seneden 
fazla için yapılmış ise işçi, bunu on sene geçtikten sonra her zaman ve bir ay- 
lık bir ihbar müddetine riayet şartiyle tazminat dahi vermeksizin fehedebilir.  
    IV - Fesih:                                                                 
    1 - Muhik sebeplerden dolayı                                                
    a)  Salahiyet                                                               

    Madde 344 - Muhik sebeplerden dolayı gerek işçi gerek iş sahibi, bir ihbara 
lüzum olmaksızın her vakit akdi feshedebilir.Ezcümle ahlaka müteallik sebepler- 
den dolayı yahut hüsnü niyet kaideleri noktasından iki taraftan birini artık ak-
di icra etmemekte haklı gösteren her hal, muhik bir sebep teşkil eder.          
    Bu gibi hallerin mevcudiyetini hakim takdir eder. Fakat işçinin kendi kusuru
olmaksızın düçar olduğu nispeten kısa bir hastalığı yahut kısa müddetli bir as- 
keri mükellefiyeti ifa etmesi, muhik sebep olarak kabul edilemez.               
    b) Tazminat                                                                 

    Madde 345 - Muhik sebepler bir tarafın akte riayet etmemesinden ibaret oldu-
ğu takdirde bu taraf diğer tarafa, onun akit ile müstahak iken mahrum kaldığı   
fer'i menfaatlerde nazara alınmak üzere tam bir tazminat itasiyle mükellef olur.
    Bundan başka hakim vaktinden evvel feshin mali neticelerini, hali ve mahalli
adeti göz önünde tutarak takdir eder.                                           
    2 - Ücretin tehlikede bulunmasından dolayı                                  

    Madde 346 - İş sahibi borcu ödemekten aciz olduğu takdirde,işçi,talebi üze- 
rine münasip bir müddet zarfında ücreti için teminat verilmezse akitten rücua   
salahiyettar olur.                                                              
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    V - Ölüm:                                                                   
                                                                                

    Madde 347 - Hizmet Akdi, işçinin ölümü ile hitam bulunur.                   
    İş sahibi öldüğü takdirde, akit, başlıca onun şahsı nazara alınarak         
yapılmış ise nihayet bulur.                                                     
    Bu ikinci halde işçi akdin vaktinden evvel nihayet bulması hasebiyle        
düçar olduğu zarar için hakkaniyet dairesinde bir tazminat isteyebilir.         
                                                                                
    (H) REKABET MEMNUİYETİ:                                                     
    I- Cevazı:                                                                  

    Madde 348 - İş sahibinin müşterilerini tanımak veya işlerinin esrarına      
nüfuz etmek hususlarında işçiye müsait olan bir hizmet akdinde her iki taraf,   
akdin hitamından sonra, işçinin kendi namına iş sahibi ile rekabet edecek bir   
iş yapamamasını ve rakip bir müessesede çalışamamasını ve böyle bir müessesede  
şerik veya sair sıfatla alakadar olamamasını, şart edebilirler.                 
    Rekabet memnuiyetine dair olan şart, ancak işçinin müşterileri tanımasın-   
dan ve esrara nüfuzundan istifade ederek iş sahibine hissolunacak derecede bir  
zarar husulüne sebebiyet verebilecek ise, caizdir.                              
    İşçi, akdin yapıldığı zamanda reşit değil ise rekabet memnuiyetine dair     
olan şart batıldır.                                                             
                                                                                
    II - Hududu:                                                                

    Madde 349 - Rekabet memnuiyeti ancak işçinin iktisadi istikbalinin          
hakkaniyete muhalif olarak tehlikeye girmesini menedecek surette zaman, mahal   
ve işin nevi noktasından hal icabına göre münasip bir hudut dahilinde şart      
edilmiş ise muteberdir.                                                         
                                                                                
    III - Şekli:                                                                

    Madde 350 - Rekabet memnuiyeti, sahih olmak için tahriri mukaveleye         
merbut olmak lazımdır.                                                          
                                                                                
    IV - Muhalefetin hükümleri:                                                 

    Madde 351 - Rekabet memnuiyetine muhalif harekette bulunan işçi, bu muha-   
lefet sebebi ile eski iş sahibinin düçar olduğu zararları tazmin ile            
mükelleftir.                                                                    
    Memnuiyete muhalif hareket hakkında cezai şart konulmuş ise, işçi, kaide-   
ten meşrut ceza miktarını tediye ile memnuiyetten kurtulabilir.Fakat zarar bu   
miktarı mütecaviz ise, fazlasını da tazmin ile mükellef olur.                   
    İşçinin hareketi tarzı ve ihlal veya tehdit edilen menfaatlerin ehemmiyeti  
haklı gösteriyorsa ve tahriri bir mukavele ile sarahaten bu hak muhafaza edilmiş
ise, iş sahibi, müstesna olarak meşrut olan cezanın tediyesinden ve onu         
mütecaviz olan zararın tazmininden başka muhalefetin menini de talep edebilir.  
                                                                                
    V  - MEMNUİYETİN NİHAYETİ                                                   

    Madde 352 - Rekabet memnuiyetinin bakasında iş sahibinin hakiki menfaati    
bulunmadığı sabit olursa, bu memnuiyet nihayet bulur.                           
    İş sahibi işçinin feshi muhik gösterecek bir kusuru yok iken akdi feshet-   
miş yahut iş sahibinin feshi haklı gösteren bir kusuru dolayısiyle akit işçi    
tarafından feshedilmiş ise, işçi aleyhine memnuiyete muhalefetinden dolayı dava 
ikame edilemez.                                                                 
                                                                                
    (V)   SERBEST HİZMETLERDE TATBİK EDİLECEK HÜKÜMLER                          

    Madde 353 - Bu babın hükümleri hizmet akdinin teşekkül unsurlarını havi     
olmakla beraber ilmi veya bedii malümatı mahsusayı haiz olanlar tarafından üc-  
retle yapıla gelen mesai hakkındaki akitlere de tatbik olunur.                  
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
      (Z) HUSUSİ KANUNLARIN HÜKÜMLERİNİN MAHFUZİYETİ                            
                                                                                

      Madde 354 - Resmi memurlar ve müstahdemler hakkındaki hususi kanunların   
hükümleri mahfuzdur.                                                            
                             ON BİRİNCİ BAP                                     
                                                                                
                            İstisna akdi                                        
      (A)  TARİFİ                                                               

      Madde 355 - İstisna, bir akittirki onunla bir taraf (müteahhit), diğer    
tarafın (iş sahibi) vermeği taahhüt eylediği semen mukabilinde bir şey imalini  
iltizam eder.                                                                   
                                                                                
      (B)  AKDİN HÜKÜMLERİ                                                      
      I - Müteahhidin borçları:                                                 
      1 - Umumiyet itibariyle                                                   

    Madde 356 - Mütaahhidin mesuliyeti, umumi surette işçinin hizmet akdin-     
deki mesuliyetine dair olan hükümlere tabidir.                                  
    Mütaahhit, imal olunacak şeyi bizzat yapmağa veya kendi idaresi altında     
yaptırmağa  mecburdur. Fakat işin mahiyetine nazaran şahsi maharetinin ehemmi-  
yeti yok ise, taahhüt ettiği şeyi başkasına dahi imal ettirebilir.              
    Hilafına adet veya mukavele olmadıkça, mütaahhit, imal olunacak şeyin       
icrası  için lazım olan vasıtaları ve alat ve edevatı kendi masrafiyle tedarik  
etmeğe mecburdur.                                                               
                                                                                
    2 - Malzeme itibariyle                                                      

    Madde 357 - Mütaahhit, imal ettiği şeyde kullandığı malzemenin iyi cins-    
ten olmamasından dolayı iş sahibine karşı mesul ve bu hususta bayi gibi müte-   
keffildir.                                                                      
    Malzeme iş sahibi tarafından verilmiş ise, müteahhit, onları layik olan     
bütün ihtimam ile kullanmak ve bundan dolayı hesap vermek ve artanı iade etmek- 
le mükelleftir.                                                                 
    İş devam ettiği sırada, iş sahibinin, verdiği malzemenin veya gösterdiği    
arsanın kusurlu olduğu anlaşılır yahut imalatın noktası noktasına muntazaman    
icrasını tehlikeye koyacak diğer bir hal hadis olursa mütaahhit, iş sahibini    
bundan derhal haberdar etmeğe mecbur aksi takdirde bunların neticelerini taham- 
mül etmekle mükelleftir.                                                        
                                                                                
    3 - Akit dairesinde işe başlama ve icra                                     

    Madde 358 - Mütaahhit, işe zamanında başlamaz veya mukavele şartlarına      
muhalif olarak işi tehir eder yahut iş sahibinin kusuru olmaksızın vakı olan    
teehhür bütün tahminlere nazaran mütaahhidin işi muayyen zamanda bitirmesine    
imkan vermiyecek derecede olursa iş sahibi teslim için tayin edilen zamanı      
beklemeğe mecbur olmaksızın akdi feshedebilir.                                  
    İmal sırasında işin müteahhidin kusuru sebebi ile ayıplı veya mukaveleye    
muhalif bir surette yapılacağını katiyetle tahmin etmek mümkün olursa, iş       
sahibi, bunlara mani olmak için müteahhide münasip bir mühlet tayin ederek      
veya ettirerek bu mühlet içinde icabını icra etmediği halde hasar ve masraflar  
müteahhide ait olmak üzere tamiratın veya imalata devamın üçüncü bir şahsa      
tevdi olunacağını ihtar edebilir.                                               
                                                                                
    4 - İşin kusuruna mütedair teminat                                          
    a)  Kusurun tesbiti                                                         

    Madde 359 - İmal olunan şeyin tesliminden sonra iş sahibi, işlerin          
mutat cereyanına göre imkanını bulur bulmaz o şeyi muayeneye ve kusurları varsa 
bunları müteahhide bildirmeğe mecburdur.                                        
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    İki taraftan her birinin, imal olunan şeyi masrafı kendisinden olmak üzere  
ehli hibreye muayene ettirilmesini ve muayene neticesinin bir raporla tesbitini 
istemeğe hakkı vardır.                                                          
                                                                                
    b) Kusur halinde iş sahibinin hakkı                                         

    Madde 360 - Yapılan şey iş sahibinin kullanamıyacağı ve nısfet kaidesine    
göre kabule icbar edilemiyeceği derecede kusurlu veya mukavele şartlarına muha- 
lif olursa, iş sahibi, o şeyi kabulden imtina edebilir; bu hususta mütaahhidin  
taksiri bulunursa zarar ve ziyan da isteyebilir.                                
    İşin kusurlu olması veya mukaveleye muhalif bulunması yukarıki derecede     
ehemmiyeti haiz değil ise iş sahibi, işin kıymetinin noksanı nispetinde fiatı   
tenzil ve eğer o işin ıslahı büyük bir masrafı mucip değil ise mütaahhidi tamire
mecbur edebilir. Bu hususta mütaahhidin taksiri varsa iş sahibi zarar ve ziyan  
da istiyebilir.                                                                 
    Yapılan şey iş sahibinin arsası üzerine yapılmış olup da mahiyeti itibariyle
refi ve kal'ı fazla bir zararı mucip ise iş sahibi, ancak ikinci fıkra mucibince
muamele yapar.                                                                  
                                                                                
    c) İş sahibinin mesuliyeti                                                  

    Madde 361 - Yapılan şeyin kusurlu olması müteahhidin sarahaten beyan eyledi-
ği mütalaaya mugayir olarak iş sahibinin verdiği emirlerden neşet etmiş bulunur 
veya her hangi bir sebeple iş sahibine isnadı kabil olursa, iş sahibi o şeyin   
kusurlu olmasından mütevellit hakları dermeyan edemez.                          
                                                                                
    d) İşin kabulü                                                              

    Madde 362 - Yapılan şeyin sarahaten veya zımnen kabulünü müteakıp mütaahhit,
her türlü mesuliyetten beri olur. Ancak mütaahhidin kasten sakladığı usulü veç- 
hile muayenesinde müşahade edilemiyecek olan kusurlar hakkında, mesuliyeti baki-
dir.                                                                            
    Eğer iş sahibi kanunen tayin olunan muayene ve ihbarı ihmal ederse zımnen   
kabul etmiş sayılır.                                                            
    Yapılan şeydeki kusur, sonradan meydana çıkarsa iş sahibi, vakıf olur olmaz 
keyfiyeti mütaahhide haber vermeğe mecburdur. Aksi takdirde iş sahibi kabul     
etmiş sayılır.                                                                  
                                                                                
    h) Müruru zaman                                                             

    Madde 363 - Yapılan şeyin kusurlu olmasından dolayı iş sahibinin haiz olduğu
haklar, müşterinin haklarının tabi olduğu müruru zaman hükmüne tabidir.         
    Fakat gayrimenkul inşaata müteallik kusurlardan dolayı iş sahibinin mütaah- 
hide ve inşaata iştirak eyliyen mimar ve mühendise karşı mütalebesi, tesellüm   
zamanından itibaren beş senelik müruru zamana tabidir.                          
                                                                                
    II- İş sahibinin borçları:                                                  
    1 - Ücretin muacceliyeti                                                    

    Madde 364 - İşin parası, teslim zamanında ödenir.                           
    Yapılan şey parça parça teslim edildikçe bedeli ifa olunmak üzere mukavele  
edilmiş ise her kısmın bedeli o kısmın teslimi zamanında ödenmek lazımdır.      
                                                                                
    2 - Ücretin miktarı                                                         
    a)  Götürü taahhüt                                                          

    Madde 365 - Götürü pazarlık edilmiş ise, mütaahhit yapılacak şeyi kararlaş- 
tırılan fiata yapmağa mecburdur. Yapılacak şey, tahmin edilen miktardan fazla   
say ve masrafı mucip olsa bile, müteahhit bedelin arttırılmasını isteyemez.     
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Fakat evvelce tahmin olunamıyan veya tahmin olunup ta iki tarafça nazara    
alınmıyan haller işin yapılmasına mani olur veya yapılmasını son derece işkal   
ederse hakim, haiz olduğu takdir hakkı dolayısiyle ya tekarrür eden bedeli      
tezyit veya mukaveleyi fesheyler.                                               
    Yapılacak şey, evvelce tahmin edilen miktardan daha az bir say ile vücuda   
gelmiş ise, iş sahibi bedeli tamamen vermeğe mecburdur.                         
                                                                                
    b) İşin kıymetine göre bedelin tayini                                       

    Madde 366 - Evvelce kararlaştırılmamış veya takribi bir surette kararlaştı- 
rılmış olan bedel, yapılan şeyin kıymetine ve mütaahhidin masrafına göre tayin  
edilir.                                                                         
                                                                                
    (C) AKDİN HİTAMI                                                            
    I - Keşif bedelinin tecavüzü halinde fesih:                                 

    Madde 367 - Yapılan şeyin masrafı, evvelce mütaahhit ile takribi bir suret- 
te tesbit edilen keşfi iş sahibihin sun'u olmaksızın çok fazla tecavüz ederse   
gerek o şeyin imali esnasında gerek imalinden sonra iş sahibi mukaveleyi feshe- 
debilir.                                                                        
    Bu suretle yapılan şey iş sahibinin arsası üzerinde inşa ediliyorsa iş      
sahibi, bedelden münasip bir miktarın tenzilini isteyebileceği gibi inşaat he-  
nüz bitmemiş ise müteahhidi devamdan meni ve yapılan kısmı hakkaniyet dairesin- 
de tazmin ederek mukaveleyi feshedebilir.                                       
                                                                                
    II - Yapılan şeyin telefi:                                                  

    Madde 368 - Yapılan şey teslimden evvel kazara telef olmuş ise iş sahibi,   
onu tesellümden temerrüt etmiş bulunmadıkça müteahhit ne yaptığı işin ücretini  
ne de masraflarının tediyesini isteyemez.                                       
    Bu takdirde, telef olan malzeme kime ait ise hasarı da ona aittir.          
    Eğer yapılan şey, iş sahibi tarafından verilen malzemenin veya gösterilen   
arsanın kusurundan yahut iş sahibi tarafından imal ve inşa tarzı hakkında veri- 
len emirden dolayı telef olmuş ise; müteahhit, bu tehlikeleri zamanında ihbar   
eylemiş bulunduğu takdirde yaptığı işin kıymetini ve bu kıymette dahil olmıyan  
masrafın tesviyesini talep edebilir. İş sahibinin taksiri olduğu takdirde müta- 
ahhidin, fazla olarak zarar ve ziyan istemeğe hakkı vardır.                     
                                                                                
    III- Zararı baliğan mabelağ tazmin ederek fesih:                            

    Madde 369 - Yapılan şey; bitmezden evvel iş sahibi yapılmış olan kısmın be- 
delini vermek ve mütaahhidin zarar ve ziyanını baliğan mabelağ tazmin etmek     
şartiyle mukaveleyi feshedebilir.                                               
                                                                                
    IV - İş sahibinin yüzünden hizmetin ifası mümkün olmaması:                  

    Madde 370 - Taahhüt olunan şeyin yapılması iş sahibi nezdinde zuhur eden    
bir kaza yüzünden mümkün olamıyorsa müteahhit yaptığı işin kıymetini ve bu kıy- 
mette dahil olmıyan masrafını alır.                                             
    Bu hususta iş sahibinin taksiri varsa müteahhidin başkaca zarar ve ziyan    
istemeğe hakkı olur.                                                            
                                                                                
    V - Mütaahhidin vefatı yahut aczi:                                          

    Madde 371 - Mütaahhit öldüğü yahut sun'u taksiri olmaksızın işi bitirmek-   
ten aciz kaldığı takdirde, mukavele müteahhidin şahsı nazara alınarak yapılmış  
ise istisna akdi münfesih olur.                                                 
    Bu takdirde yapılan miktarın kullanılması kabil ise iş sahibi onu kabule    
ve bedelini vermeğe mecburdur.                                                  
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                ON İKİNCİ BAP                                   
                                Neşir mukavelesi                                
    (A) TARİFİ                                                                  

    Madde 372 - Neşir mukavelesi, bir akittir ki onunla edebi ve sınai bir      
eserin müellifi veya halefi, o eseri bir naşire terk etmeği taahhüt ve naşir de 
o eseri azçok teksir ile halk arasında neşir etmeği iltizam eder.               
                                                                                
    (B) HÜKÜMLERİ                                                               
    I - Telif hakkının nakli ve teminatı:                                       

    Madde 373 - Neşir mukavelesi, müellifin haklarını, mukavelenin ifasının     
icap ettirdiği miktar ve zaman için naşire nakleyler.                           
    Neşredilecek eseri terk eyleyen kimse; akit zamanında o eserde tasarruf     
etmek hakkını kullanmağa muktedir olmalıdır. Bu cihetten dolayı naşire karşı    
mütekeffildir ve eğer telif hakkı varsa bu tekeffül, onunda şamildir.           
    Eserin tamamı veya bir kısmı, başka bir naşire terk yahut terk edenin       
malümatı dahilinde neşredilmiş bulunursa; terkeden, neşir mukavelesinin         
akdinden evvel diğer tarafı, bundan haberdar etmek lazımdır.                    
                                                                                
    II - Müellifin tasarrufu :                                                  

    Madde 374 - Naşirin yapmağa hakkı olduğu tabılar bitmedikçe müellif veya    
halefi, eserin tamamında veya bir kısmında naşirin zararına bir tasarrufta      
bulunamaz.                                                                      
    Gazete makaleleri ve mevkut bir risalede neşredilmiş kısa makaleler,        
müellif veya halefleri tarafından daima başka bir yerde neşredilebilir.         
    Müşterek bir eserin kısımlarından olan yazılar ve mevkut bir risalenin      
uzun olan makaleleri, müellif veya halefleri tarafından neşrin hitamından üç ay 
geçmezden evvel tekrar neşredilemez.                                            
    III - Basılacak nüshaların tayini:                                          

    Madde 375 - Eğer mukavelede tabı adedi tasrih edilmemiş ise naşirin hakkı   
ancak bir tab'a maksurdur.                                                      
    Hilafı şart edilmemiş ise, naşir, her tabı için basacağı nüsha adedini      
tesbitte serbesttir. Fakat diğer taraf talep eyler ise eserin mahiyeti ile      
mütenasip derecede bir intişarı temin eyleyecek miktarda nüsha tabetmeğe        
mecburdur. Birinci tabı bittikten sonra naşir tekrar tabedemez.                 
    Eğer makale naşire muayyen ve birden fazla tab'a veya eserin her tab'ına    
salahiyet vermiş olupta naşirde eserin nüshaları tükenmiş iken yeniden tab'ı    
ihmal ediyorsa müellif veya halefleri, yeni bir tabı için naşire hakim tarafın- 
dan bir mühlet tayin ettirtebilirler. Naşir, bu mühlet zarfında borcunu ifa     
eylemezse hakkı sakıt olur.                                                     
                                                                                
    IV - Teksir ve satış için mesai:                                            

    Madde 376 - Naşir, eserde hiç bir suretle ihtisar, ilave ve tadil           
yapmaksızın münasip bir şekilde teksir etmekle mükelleftir. Naşir aynı zamanda  
lazım olan ilanları yapmağa ve satışın muvaffakiyetini temin için mutat         
tedbirleri ittihaza mecburdur.                                                  
    Satışın fiatını, eserin satılmasına mani olacak tarzda tezyide              
salahiyettar olmaksızın naşir, tayin eder.                                      
*                                                                               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    V - Tashih ve ıslah:                                                        

    Madde 377 - Naşirin menfaatlerine muzır ve onun mesuliyetini artıracak      
mahiyette olmamak şartiyle müellif için eserinde tashih ve ıslah yapmak hakkı   
mahfuzdur. Müellif tashihiyle naşire melhuz olmayan masraflar ihtiyar ettirir-  
se onu tazmin eder.                                                             
    Naşir, müellife eserini ıslah edebilmek imkanı bahş etmeksizin tekrar       
neşrine veya yeniden tab'ına mübaşeret edemez.                                  
    VI - Bir arada ve ayrı ayrı neşir:                                          

    Madde 378 - Bir müellifin birden fazla eserlerini ayrı ayrı neşretmek hakkı 
eserlerin bir arada tab'ı salahiyetini bahşetmez.                               
    Bir müellifin külliyatını veya müellifin eserlerinden bir nevini neşreyle-  
mek hakkı naşire külliyatın muhtevi olduğu eserleri ayrı ayrı tabetmek hakkını  
veremez.                                                                        
                                                                                
    VII - Tercüme hakkı :                                                       

    Madde 379 - Hilafı şart edilmedikçe, tercüme hakkı müellifte veya halefinde 
 mahfuz kalır.                                                                  
    VIII - Eser sahibinin bedele istihkakı:                                     
    1 - Bedelin miktarı                                                         

    Madde 380 - Eser sahibinin bedelden feragat eylediği hal icabından anlaşıl- 
madıkça bedelle istihkakı, asıldır.                                             
    Bedelin miktarı ehlihibrenin reyi alındıktan sonra, hakim tarafından takdir 
olunur.                                                                         
    Eğer naşirin müteaddit tab'a hakkı varsa birinci tabı için tayin edilen     
bedel ve diğer şartlar müteakıp tab'ılarda da muteber olmak, asıldır.           
    2 - Bedelin zamanı tediyesi, satış hesapları ve bedava nüsha                

    Madde 381 - Bir eser tamam olarak neşredilecek ise tamamının ve (cilt,      
cüzü, forma, gibi) kısım kısım  neşredilecek ise her kısmının tab'ını ve satışa 
hazır bulundurulmasını müteakip bedelin tediyesi lazım gelir.                   
    Akitler bedelin kısmen veya tamamen tediyesini satışın neticesine bırakmış- 
lar ise naşir satış hesaplarını tanzime ve teamül dairesinde ispat edici vesi-  
kalarını ihzara mecburdur.                                                      
    Hilafı şart edilmedikçe, müellif veya halefinin, eserden örfün tayin eyle-  
diği miktarda bedava nüsha almağa hakları vardır.                               
                                                                                
    (C) AKDİN HİTAMI                                                            
    1 - Eserin zıyaı:                                                           

    Madde 382 - Eser, naşire tevdi edildikten sonra kazaen zayi olsa bile na-   
şir, bedeli tediyeye mecburdur.                                                 
    Eğer müellifte zayi olan eserin diğer nüshası var ise, o nüshayı naşirin    
emrine amade kılması lazımdır. Eğer müellifte eserin diğer nüshası olmaz ve     
eserin yeniden vücuda getirilmesi nisbeten kolay bulunursa müellif eserini      
yeniden yazmağa mecburdur.                                                      
    Müellif, her iki surettede münasip bir tazminat isteyebilir.                
    II- Tabolunan eserin ziyaı:                                                 

    Madde 383 - Tabolunan eser satışa çıkarılmazdan evvel tamamen veya kısmen   
kazara zayi olduğu takdirde naşir, müellif veya halefine ayrıca bir bedel       
vermeğe mecbur olmaksızın zayi olan nüshayı kendi masrafiyle tekrar tabedebi-   
lir.                                                                            
                                                                                
                                                                           *    
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Eğer naşir, fahiş masraf ihtiyarına mecbur olmaksızın zayi olan nüshaların  
yerine yenilerini ikame edebilecek ise buna mecburdur.                          
                                                                                
    III- Müellifin ve naşirin şahsında hadis olan hitam                         
                                                                                

    Madde 384 - Eseri itmam etmezden evvel müellif ölür veya ikmal kabiliyetini 
zayi eder yahut taksiri olmaksızın eseri ikmal etmek imkansızlığında bulunursa  
neşir mukavelesi münfesih olur.                                                 
    Şu kadar ki, mukavele tamamen veya kısmen mümkün ve muhik bulunursa hakim   
mukavelenin muhafaza edilmesine müsaade ve bunun için icabeden tedbirlerin      
ittihazını emredebilir.                                                         
    Naşirin iflası takdirinde müellif veya halefi, eseri başkasına tevdi        
edebilir. Fakat müellif veya halefi iflas zamanında henüz vadesi hulül etmeyen  
borcun ifa edileceğine dair teminat alırsa eseri başka bir naşire tevdi edemez. 
                                                                                
    (D) NAŞİRİN PLANI DAİRESİNDE ESER TELİFİ                                    

    Madde 385 - Bir veya müteaddit müellif,naşirin tayin eylediği plan          
dairesinde bir eser telif eylemeği taahhüt ederlerse, ancak mukavele edilen     
bedele müstahak olurlar.                                                        
    Bu takdirde telif hakkı naşire ait olur.                                    
                                                                                
                             ON ÜÇÜNCÜ BAP                                      
                            Alelıtlak vekalet                                   
                                                                                
                             BİRİNCİ FASIL                                      
                                Vekalet                                         
    (A) TARİFİ                                                                  

    Madde 386 - Vekalet, bir akittirki onunla vekil, mukavele dairesinde        
kendisine tahmil olunan işin idaresini veya takabbül eylediği hizmetin ifasını  
iltizam eyler.                                                                  
    Diğer akitler hakkındaki kanuni hükümlere tabi olmayan işlerde dahi,        
vekalet hükümleri cari olur.                                                    
    Mukavele veya teamül varsa vekil, ücrete müstahak olur.                     
                                                                                
    (B) TEŞEKKÜLÜ                                                               

    Madde 387 - Vekilin tevdi edilen işi idare hususunda resmi bir sıfatı       
varsa veya işin icrası mesleğinin icabından ise yahut bu gibi işleri kabul      
edeceğini ilan etmiş ise vekalet, vekil tarafından derhal reddedilmedikçe kabul 
edilmiş sayılır.                                                                
                                                                                
    (C)  HÜKÜMLERİ                                                              
    I- Vekaletin şümulü:                                                        

    Madde 388 - Vekalet akdinin şumulü mukavele ile sarahaten tesbit            
edilmemiş ise, taallük eylediği işin mahiyetine göre tayin edilir.              
    Vekalet, vekilin takabbül eylediği işin yapılması için icabeden hukuki      
tasarrufları ifa salahiyetini şamildir.                                         
    Hususi bir salahiyeti haiz olmadıkça vekil, dava ikame edemez, sulh olamaz, 
tahkim edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, hibe edemez, bir gayrimenkulü     
temlik veya bir hak ile takyit edemez.                                          
                                                                                
    II - Vekilin borçları:                                                      
    1 - Talimat dairesinde vekaleti ifa                                         

    Madde 389 - Vekil, müvekkılinin sarih olan talimatına muhalefet edemez.     
Ancak hal icabına göre müvekkilden mezuniyet istihsaline imkan olmamakla bera-  
ber şayet imkan olupta istizan olunsa idi müvekkilin muvafakat edeceği derkar   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
bulunan hususlarda, inhiraf edebilir. Bundan maada hallerde vekil aldığı        
talimata müvekkilinin aleyhine olarak muhalefet ederse, bundan mütevellit       
zararı deruhte etmedikçe,müvekkilünbih ifa edilmiş olmaz.                       
                                                                                
    2 - Hüsü suretle ifa mükellefiyeti                                          
    a)  Umumiyet itibariyle                                                     

    Madde 390 - Vekilin mesuliyeti, umumi surette işçinin mesuliyetine ait      
hükümlere tabidir.                                                              
    Vekil, müvekkile karşı vekaleti iyi bir suretle ifa ile mükelleftir.        
    Vekil, başkasını tevkile mezun veya hal icabına göre mecbur olmadıkça       
veya adet başkasını kendi yerine ikameye müsait bulunmadıkça müvekkilünbihi     
kendisi yapmağa mecburdur.                                                      
    b)  İşi bir üçüncü şahsa yaptırmak halinde                                  

    Madde 391- Vekil, salahiyeti haricinde başkasını tevkil ettikte onun        
fiilinden kendi yapmış gibi mesuldür.                                           
    Vekil, başkasını tevkile salahiyettar olduğu takdirde, yalnız               
salahiyetini kullanırken  ve talimat verirken tekayyüt ve ihtimam göstermekle   
mükelleftir.                                                                    
    Her iki surette vekilin kendi yerine ikame ettiği şahsa karşı haiz olduğu   
bütün hakları müvekkil, doğrudan  doğruya o şahsa karşı dermeyan edebilir.      
                                                                                
    3 - Hesap verme                                                             

    Madde 392 - Vekil,müvekkilin talebi üzerine yapmış olduğu işin hesabını     
vermeğe ve bu cihetten dolayı her ne nam ile olursa olsun almış olduğu şeyi     
müvekkile tediyeye mecburdur.                                                   
    Vekil zimmetinde kalan paranın faizini de vermeğe mecburdur.                
                                                                                
    4 - Vekilin iktisabettiği hakların müvekkiline intikali                     

    Madde 393 - Müvekkil vekiline karşı olan muhtelif borçlarını ifa edince,    
vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına üçüncü şahıstaki alacağı,            
müvekkilin olur.                                                                
                                                                                
    Vekilin iflası halinde müvekkil, bu hakkını masaya karşıda iddia edebilir.  
    Vekilin iflası müvekkil, vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına         
iktisap eylemiş olduğu menkul eşya hakkında dahi istihkak iddiasında bulunabi-  
lir.Vekilin haiz olduğu hapis hakkını, masa dahi haizdir.                       
                                                                                
    III- Müvekkilin borçları:                                                   

    Madde 394- Vekilin usulü dairesinde müvekkilünbihi ifa için yaptığı         
masrafı ve verdiği avansları, müvekkilin,faiziyle beraber vermesi ve vekilin    
deruhte eylediği borçlardan onu kurtarması lazımdır.                            
    Vekil, vekaleti ifa dolayısiyle uğramış olduğu zarar ve ziyanın             
tazminini müvekkilinden isteyebilir. Meğerki müvekkil bu hususta kendisinin     
su'nu taksiri olmadığını ispat eyleye.                                          
                                                                                
    IV - Birden ziyade müvekkillerin mesuliyetleri:                             

    Madde 395 - Bir kimseyi birlikte tevkil eden müteaddit kimseler, vekile     
karşı müteselsilen mesul olurlar.                                               
    Müteaddit kimseler, vekaleti birlikte kabul etmişler ise müvekkilünbihi     
yapmakla müteselsilen mesuldurlar ve kendi sıfatlarını başkasına devre          
salahiyettar olmadıkça müvekkili yalnız birlikte yaptıkları tasarrufla ilzam    
edebilirler.                                                                    
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    (D) VEKALETiN HİTAMI                                                        
    I - Sebepleri :                                                             
    1 - İstifa, azil                                                            

    Madde 396 - Vekaletten azil ve ondan istifa her zaman caizdir.              
    Şu kadarki münasip olmayan bir zamanda vekaletten azil veya ondan istifa    
eden kimse diğerinin zararını zamin olur.                                       
    2 - Ölüm , ehliyetsizlik, iflas                                             

    Madde 397- Hilafı mukaveleden veya işin mahiyetinden anlaşılmadıkça veka-   
let, gerek vekilin gerek müvekkilin ölümüyle ve ehliyetinin zavali veya iflası  
ile nihayet bulur.                                                              
    Şu kadarki vekaletin nihayet bulması müvekkilin menfaatlerini tehlikeye     
koyuyorsa müvekkil veya mirasçısı veya mümessili bizzat işlerini görebilecek    
hale gelinceye kadar vekil veya mirasçısı veya mümessili vekaleti ifaya devam   
ile mükelleftirler.                                                             
    II - Hitamın hükümleri:                                                     

    Madde 398 - Vekilin vekaletinin nihayet bulduğuna ıttıla peyda              
eylemeden evvel yaptığı işlerden müvekkil veya mirasçıları, vekalet baki imiş   
gibi mesuldür.                                                                  
                                                                                
                           İKİNCİ FASIL                                         
                   İtibar mektubu  ve itibar emri                               
    (A) İTİBAR MEKTUBU                                                          

    Madde 399- İtibar mektubu, vekalet ve havale hükümlerine tabi olup onunla   
mürselünileyhe azami bir had tayinine hacet olmaksızın talep edeceği miktarda,  
nakit ve emsali bir şeyin muayyen bir kimseye teslimi emrolunur.                
    Verilecek şeyin azami haddi tayin edilmediği takdirde itibar verilen kimse  
aşikar surette akitlerin vaziyetleri ile mütenasip olmayacak derecede fazla     
bir miktar talebinde bulunursa mürselünileyh mektup sahibine haber vermeğe      
ve cevap alıncaya kadar tediyeyi tehir etmeğe mecburdur.                        
    İtibar mektubunun tazammun ettiği vekalet ile mürselünileyhin mülzem olma-  
sı, muayyen bir meblağ için kabul etmiş olmasına mütevakkıftır.                 
    (B) İTİBAR EMRİ                                                             
    I - Tarifi ve Şekli :                                                       

    Madde 400- Bir kimse,kendi nam ve hesabına ve amirin mesuliyeti altında bir 
üçüncü şahsa itibar vermek veya itibari tecdit etmek için emir almış ve kabul   
etmiş ise, memur vekaletini tecavüz etmedikçe amir, itibar edilen borçtan       
dolayı kefil gibi mesul olur.                                                   
    Şu kadar ki tahriri emir olmadıkça amir, mesul olmaz.                       
    II- İtibar verilen kimsenin ehliyetsizliği:                                 

    Madde 401 - Amir, itibar verilen kimsenin borç iltizamına ehliyetsizliğini  
dermeyan ile memura karşı mesuliyetten kurtulamaz.                              
    III - Memurun kendi kendine mühlet vermesi:                                 

    Madde 402 - Memur, itibar verilen kimseye kendi kendine mühlet verir veya   
amirin talimatına muhalefet ederse, amir mesuliyetten beri olur.                
    IV  - İki tarafın hakları ve borçları:                                      

    Madde 403 - Amirin ve kendisine itibar verilen kimsenin hak ve borçlarında  
kefile ve asıl borçluya müteallik hükümler caridir.                             
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                ÜÇÜNCÜ FASIL                                    
                            Tellallık (simsarlık)                               
                                                                                
    (A) TARİFİ VE ŞEKLİ                                                         

    Madde 404 - Tellallık, bir akittirki onunla tellal, ücret mukabilinde       
bir akdin yapılması imkanını hazırlamağa veya akdin icrasına tavassut etmeğe    
memur edilir.                                                                   
    Tellallık hakkında, umumi surette vekalet hükümleri ceridir.                
    (Ek: 29/6/1956 - 6763/41 md.) Gayrimenkul tellallığı,akdi, yazılı şekilde   
yapılmadıkça muteber olmaz.                                                     
                                                                                
    (B)  TELLAL ÜCRETİ                                                          
    I- İstihkak zamanı:                                                         

    Madde 405 - Yaptığı hazırlık veya icra eylediği tavassut akdin icrasına     
müncer olunca, tellal ücrete müstahak olur.                                     
    Akit, taliki bir şart ile yapılmış ise ücret şartın tahakkukunda lazım      
olur.                                                                           
    Yapacağı masrafın tellala verileceği mukavele edilmiş ise,iş bir neticeye   
müncer olmasa bile tellal masrafını alır.                                       
    II- Ücretin tesbiti:                                                        

    Madde 406- Ücret tayin edilmediği takdirde tarife varsa ona göre ücret      
verilmek lazım gelir.Tarife yoksa müteamil olan ücret mukavele edilmiş sayılır. 
    III - Tellalın haklarını zayi etmesi:                                       

    Madde 407 - Tellal, borçlarına muhalefetle diğer tarafın menfaatine         
hareket eder veya hüsnü niyet kaideleri hilafına diğer akitten ücret vadi       
alırsa ücrete ve yaptığı masrafa ait olan haklarını zayi eyler.                 
    IV- Evlenme tellallığı:                                                     

    Madde 408 - Evlenme tellallığı, ücrete hak bahşetmez.                       
    V - Ücretten tenzil:                                                        

    Madde 409 - Hizmet mukavelesi ve gayrimenkul satışı imkanını hazırlamak     
veya bunlardan birinin icrasına tavassut etmek için fahiş bir ücret şart        
edilmiş ise borçlunun talebi üzerine bu ücret hakim tarafından adilane bir      
surette tenkis edilebilir.                                                      
                                                                                
                             ON DÖRDÜNCÜ BAP                                    
                   Vekaleti olmadan başkası hesabına tasarruf                   
                                                                                
    (A) İŞ YAPAN KİMSENiN HAKLARI VE BORÇLARI                                   
    I - İşin İcrası:                                                            

    Madde 410 - Vekaleti olmaksızın başkasının hesabına tasarrufta bulunan      
kimse,o işi sahibinin menfatine ve tahmin olunan maksadına göre yapmağa         
mecburdur.                                                                      
    II- Mesuliyet:                                                              

    Madde 411 - Başkası namına tasarrufta bulunan kimse her türlü ihmal ve      
ihtiyatsızlıktan mesuldür.                                                      
    Şu kadarki o kimse, iş sahibinin maruz bulunduğu zararı bertaraf etmek      
için yapmış ise, mesuliyeti tahfif olunur.                                      
    İş sahibinin sarahaten veya delaleten men'i var iken o kimse, bu işi        
yapmış ve sahibinin men'ide kanuna ve adaba muhalif bulunmamış ise kazadan      
dahi mesul olur. Meğerki o kimse, müdahalesi olmasa bile kazanın vukua          
geleceğini ispat etsin.                                                         
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    III  - İşi yapan kimsenin ehliyeti olmaması:                                

    Madde 412 - Başkası hesabına tasarrufta bulunan kimse akit ile iltizama     
ehil değil ise yaptığı tasarruftan ancak iktisabettiği ve sui niyetle elinden   
çıkardığı miktarda mesul olur.                                                  
    Haksız fiillerden mütevellit daha şumüllü mesuliyet, mahfuzdur.             
                                                                                
    (B) İŞ SAHiBİNİN HAKLARI VE BORÇLARI                                        
    I - İş, sahibinin menfaatine yapıldığı halde :                              

    Madde 413 - İş sahibinin menfaati için yapılmış olan bir işte, yapan kimse- 
nin hal icabına göre zaruri veya faideli bulunan bilümum masraflarını faizi     
ile edaya ve bu kabil taahhütlerini ifaya ve hakimin takdir edeceği zararı taz- 
mine, iş sahibi mecburdur.                                                      
    Maksadı hasıl olmasa bile, işi yaparken icabeden İhtimamda bulunan kimse    
hakkında dahi bu hüküm tatbik olunur.                                           
    İşi yapan kimse yaptığı masrafı istifa edemediği takdirde, haksız bir       
fiil ile mal iktisabı faslındaki hükümlere göre yaptığı şeyi ref ettirebilir.   
                                                                                
    II- İş, yapan kimsenin kendi menfaati için yapıldığı halde:                 

    Madde 414 - Kendi menfaati için yapılmamış olsa bile iş sahibi yapılan      
işten hasıl olan faydaları temellük etmek hakkını haizdir. Temellük ettiği      
faydalara göre, işi yapan kimsenin masrafını tazmin ve yapmış olduğu            
taahhütlerden onu tahlis eder.                                                  
    III - İcazet                                                                

    Madde 415 - İş sahibi yapılan işe icazet verirse, vekalet hükümleri cari    
 olur.                                                                          
                                                                                
                             ON BEŞİNCİ BAP                                     
                               Komisyon                                         
                                                                                
    (A)   ALIM VE SATIM KOMÜSYONCUSU (1)                                        
    I - Tarifi :                                                                

    Madde 416 - Alım ve satım işlerinde komüsyoncu, ücret mukabilinde kendi     
namına ve müvekkil hesabına kıymetli evrak ve menkul eşya alım ve satımını      
deruhte eden kimsedir.                                                          
    Atide beyan olunacak hükümler müstesna olmak üzere komüsyon mukavelelerin-  
de vekalet hükümleri tatbik olunur.                                             
                                                                                
    II- Komüsyoncunun borçları :                                                
    1 - Mecburi ihbar ve sigorta                                                

    Madde 417 - Komüsyoncu yaptığı muamelenin cereyanından müvekkilini haber-   
dar  etmeğe ve hususiyle emrinin icra edildiğini kendisine derhal bildirmeğe    
mecburdur.                                                                      
    Müvekkilin emri olmadıkça komüsyoncu mukavelenin mevzuunu teşkil eden       
şeyleri sigorta ettirmeğe mecbur değildir.                                      
                                                                                
    2 - Eşyaya ihtimam                                                          

    Madde 418 - Satılmak üzere komüsyoncuya gönderilen eşyanın bozukluğu        
göze çarpıyorsa, komüsyoncu nakliyeciye rücu hakkını muhafazaya ve hasarı       
tesbit ettirmeğe ve muktedir olduğu kadar eşyayı hıfza ve derhal müvekkiline    
haber vermeğe mecburdur.                                                        
__________________________________                                              
                                                                                
(1)   29/6/1956 tarih ve 6763 sayılı Kanunun 41 nci maddesiyle 416 ila 429 ncu  
      maddelerde  geçen (Amir) kelimeleri (Müvekkil) olarak değiştirilmiş ve    
      metne işlenmiştir.                                                        
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Aksi takdirde ihmalin sebebiyet verdiği ziyandan mesul olur.                
    Satılmak üzere komüsyoncuya gönderilen eşyanın hemen bozulacağından         
korkuluyorsa, komüsyoncu, müvekkiline derhal malümat vermek şartiyle o eşyayı   
satmağa mecburdur.                                                              
                                                                                
    3- Müvekkil tarafından tayin olunan fiat                                    

    Madde 4l9 - Müvekkil tarafından tayin olunan asgari bedelden noksanına      
mal satan komüsyoncu malı satmasaydı müvekkilinin daha ziyade mutazarrır        
olacağını ve bu hal icabının yeniden emir almağa müsait bulunmadığını ispat     
etmedikçe bedelin noksanını tazmine mecbur olur.                                
    Bu takdirde, komüsyoncunun kusuru varsa şarta muhalefetinden dolayı başka-  
ca tazminat vermeğe mecburdur.                                                  
    Müvekkilin tayin ettiği bedelden noksanına mal alan veya fazlasına satan    
komüsyoncu, bu muameleden istifade edemeyip aradaki farkı, müvekkiline vermeğe  
mecburdur.                                                                      
                                                                                
    4 - Veresiye mal satma, mal tesellüm etmeden tediye                         

    Madde 420- Komüsyoncu, müvekkilin izni olmaksızın veresiye mal satar veya   
malı tesellüm etmeden para verirse zararı kendine ait olur.                     
    Şu kadarki müvekkil hilafını emretmedikçe, satış mahallindeki örfe          
göre, veresiye satabilir.                                                       
                                                                                
    5 - Komüsyoncunun kefaleti                                                  

    Madde 421 - Salahiyeti hilafına veresiye mal satması müstesna               
olmak üzere komüsyoncu, muamelede bulunduğu kimselerin tediyelerinden ve diğer  
borçlarını ifadan mesul olmaz. Şu kadarki komüsyoncu, sarahaten kefil veya      
mesuliyeti mütearif olunca mesul olur.                                          
    Kefil olan komüsyoncunun, bunun için ayrıca ücret almağa hakkı vardır.      
                                                                                
    III- Komüsyoncunun hakları:                                                 
    1 - Verdigi paralar ve masraflar                                            

    Madde 422 - Komüsyoncu, müvekkilin menfaati için yaptığı bilcümle           
masrafları ve verdiği paraları faiziyle beraber isteyebilir.                    
    Komüsyoncu, ardiye ve nakliye ücretlerini müvekkilinin hesabına             
geçirirsede kendi memurlarının ücretlerini hesaba dahil edemez.                 
                                                                                
    2 - Komüsyon ücreti                                                         
    a)  İstemek hakkı                                                           

    Madde 423- Komüsyoncu; kendisine tevdi olunan işi yaptıkta ücretini         
alacağı gibi; komüsyoncunun o işi yapamamasına müvekkil sebebiyet vermiş ise,   
yine ücrete müstahak olur.                                                      
    Diğer bir sebeple yapılamayan işlerden dolayı komüsyoncu, ancak emeği       
mukabilinde mahalli adete göre lazım gelen tazminatı isteyebilir.               
    b)  Ücret hakkının sükutu ve müvekkilin aradan çıkması                      
                                                                                

    Madde 424 - Komüsyoncu, müvekkiline karşı sui niyet ile hareket eder ve     
hususiyle müvekkilin hesabına iştira ettiğinden fazla ve sattığından noksan     
bir fiat geçirirse ücreti almak hakkı tamamiyle sakıt olur.                     
    Son iki halde muvekkil komüsyoncuyu doğrudan doğruya müşteri veya bayi      
addederek aradan çıkabilir.                                                     
                                                                                
    3 - Hapis hakkı                                                             

    Madde 425 - Komüsyoncu sattığı malın bedeli ve aldığı malın kendisi         
üzerinde hapis hakkına maliktir.                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    4 - Emtianın müzayede ile satılması                                         
                                                                                

    Madde 426 - Emtia satılamayıp veya müvekkilin verdiği satış emrinden        
rücu edipte müvekkil emtiayı geri almakta veya onda diğer suretle tasarruf      
etmekte hadden fazla teahhür ederse komüsyoncu emtiayı bulunduğu mahal          
mahkemesi vasıtasiyle bilmüzayede sattırabilir.                                 
                                                                                
    Eşyanın bulunduğu mahalde ne müvekkil nede mümessili hazır bulunmazsa,      
diğer taraf istima edilmeksizin dahi satış kararı verilebilir.                  
    Şu kadarki emtia, süratle kıymeti tenezzül edecek emtiadan değil ise,       
evvel emirde kendisine resmen ihbar edilmek lazımdır.                           
    5 - Komüsyoncunun bizzat alıcı veya satıcı olması                           
    a)  Ücreti ve masrafları